و متكلم» است- البته اگر مراد تعلق آنها باشد- خواه به همه باشد؛ مانند: أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ‌، يعنى: خداوند به همه چيز آگاهى دارد (٢٠- بقره) و: وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ، يعنى: خداوند بر هر چيزى توانايى و قدرت دارد (٢٨٤- بقره) و يا به بعضى باشد، مانند: أَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ، يعنى: خداوند به آن‌چه انجام مى‌دهيد آگاهى دارد (٢٩- لقمان) و: هو على جمعهم اذا يشاء قدير، يعنى: خداوند برگرد آوردن آنان- اگر خواست- توانايى و قدرت دارد (٢٩- شورى).

٨٠٨/ ٣ سپس گوييم: و اگر از آنها (اسماء) معنى اثربخشى و ايجاد و زنده كردن و بردن و ميرانيدن و حجاب و برطرف كردن حجاب و پرده و امثال اينها فهم شود؛ اينها اسماء افعال‌اند.

٨٠٩/ ٣ اگر گويى اينجا سئوالاتى پيش مى‌آيد:

٨١٠/ ٣ نخست اين كه شيخ اكبر (محيى الدين بن العربى)- كه خداوند از وى خشنود باد- در جدول اقسام سه گانه از (كتاب) انشاء الدوائر بيان داشته كه: قهار و محصى و قادر و امثال اينها از اسماء صفات‌اند، و دو تا اولى را در اينجا از اسماء افعال به شمار آورده و سومى را در شرح حديث حكم داده كه آن اسم اعظم- از اسماء افعال- است. و نيز «حسيب- حسابرس» را در جدول از اسماء افعال به شمار آورده و «رقيب- نگهبان» را از اسماء ذات محسوب داشته است و در شرح حديث هر دو را از اسماء صفات- از پرده‌داران اسم «العليم»- برشمرده، مطابقت بين اينها (كه بيان داشته) چگونه مى‌شود؟

٨١١/ ٣ دوم اين كه: در اين قسمت يك دسته از اسماء افعال را مانند: تجلى و حجاب و كشف و سرّ و اذهاب؛ بيان داشته و در جدول بيان نداشته و در اسماء احصاء هم- همان گونه كه در جدول بيان داشته- برشمرده نشده است، مانند: «رب» كه از اسماء احصاء نيست، علت اين چيست؟

٨١٢/ ٣ سوم اين كه: چرا اسماء را در كتاب مفتاح الغيب به مبادى‌شان كه صفات‌اند توصيف كرده است، در حالى كه اسماء محمولاتى هستند كه از آنها (مبادى) اشتقاق و انشعاب مى‌يابند.

٨١٣/ ٣ گويم: شيخ اكبر (محيى الدين ابن العربى)- كه خدا از وى خشنود باد- پس از