ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ١١٢ - فصل هشتم در اين كه هيچ اثر گذارى اثر نمىگذارد تا آنكه اثر پذير شود

حقايق مظهرى كه آن حقايق در علم او عين اويند- محال نيست، و حضرت شيخ قدس سره در تفسير فاتحه بدان اشاره نموده است. بنابر اين مانند بيان الهى: وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ‌، يعنى: پريان و آدميان را نيافريدم مگر كه پرستشم كنند (٥٦- ذاريات) و: خلقت الخلق لاعرف‌، يعنى: خلق را آفريدم كه شناخته شوم؛ نزد ما حقيقى است كه باعث بر خلق عالم؛ كمال جلا و استجلا است‌[١]، نه اين كه از باب مجاز باشد مثل: فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً، يعنى: خاندان فرعون او را برگرفتند تا دشمن و مايه اندوهشان شود (٨- قصص) چنان كه پنداشته مى‌شود.

١٧٧/ ٣ سپس گوييم: و مراتب تأثر تأثير (اثر پذيرى اثر گذارى) چهار است.

١٧٨/ ٣ نخست تأثر- يعنى اثر پذيرى- در نفس اثرگذار است به واسطه تصور مطلق روحى- خواه به حسب بعضى از اوقات ناگهانى باشد ولى بدون نظر و كسب و يا آن‌كه ناگهانى نباشد-

١٧٩/ ٣ دوم اثر پذيرى در ذهن و خيال است، البته اگر اثر گذار داراى ذهن و خيال- مانند انسان- باشد.

١٨٠/ ٣ سوم اثر پذيرى در حس است- البته اگر از اهل حسّ باشد-

١٨١/ ٣ چهارم اثر پذيرى‌اى كه جامع و فراگير سه مرتبه پيشين است.

١٨٢/ ٣ گفته‌اند: اين مراتب چهار گانه بعد از مرتبه علم الهى ازلى است، بنابر اين ترتيب مراتب پنج مى‌شود.

١٨٣/ ٣ گويم: مقصود از نفس اثر گذار ذات او است، و اين شامل حق تعالى مى‌شود و ما بدان اشاره كرديم و گفتيم: يا آن‌كه ناگهانى نباشد، زيرا آن‌چه كه ناگهانى نباشد ازلى است و جز در حق متعال تصور نمى‌گردد.

١٨٤/ ٣ سپس گوييم: اين مراتب چهار گانه بعينه مراتب تصورات است.

١٨٥/ ٣ نخست تصور مطلق روحى و فطرى بديهى، اما روحى بودنش؛ به واسطه بساطتش‌

[١] - تجلى حبّى عبارت از جلاء؛ يعنى ظهور ذاتش براى ذاتش، و استجلايش عبارت است از ظهور ذاتش براى ذاتش در تعينات. م