آثار مربوط به هيآت اجتماعى است و هيچ اثرى براى هيچ كس از حيث احديتش نمى‌باشد، بلكه به واسطه واحد متكثّر مى‌باشد، و در واقع هيچ چيزى در آن‌چه كه مغاير او است- يعنى از حيثى كه بدان از اثر گذار در خود امتياز مى‌يابد- اثر نمى‌گذارد، و واحد- از آن جهت كه واحد است- در كثير- و برعكس- اثر نمى‌گذارد، بلكه واحد داراى كثرت نسبى است و كثرت داراى احديت جمع خود، و چون حكم به اثرگذارى بين آن دو شود؛ از آن حيث است كه آن دو متغاير هم نيستند، و چون چيزى در چيزى كه داراى جزو و يا نسبتى جامع است اثر گذارد؛ اين نسبت همان محل اثر و درخواست آن است، در اين صورت شئى؛ اثر گذار در خودش است ولى به اعتبار آن‌چه كه از جانب او است در آن‌چه كه از جهتى غير ناميده مى‌شود، و يا آن‌كه در آن‌چه مغايرت با او ندارد- جز آن‌كه در مرتبه ديگرى ظهور او است- (اثر) مى‌گذارد، در اين صورت موجب اختلاف- با بقاى عين در احديت خودش و در نفس خودش آن‌گونه كه بر آن است- مى‌گردد، و تمام اين قواعد در نفحات آمده است.

٢٠١/ ٥ سپس (گوييم:) اثر گذار حقيقى در تمام موجودات حق تعالى است ولى نه از حيث هويّت اطلاقى احديش، بلكه در ظهور به واسطه ذات احديش اثر مى‌گذارد، و در تعيّنش به نسبت‌هاى اسمائى و شئون ذاتيش كه متعيّن به استعدادهاى قوابل‌اند و مشخص كننده صور آنها، و صور در حقيقت صور براى نفس اسماءاند كه عبارت از احوال ذات مى‌باشند، و پيش از اين گفته شد كه شئى؛ اثر گذار در خودش است ولى به اعتبار آن‌چه كه از جانب او است در آن‌چه كه از جهتى غير ناميده مى‌شود و يا آن‌كه در آن‌چه مغايرت با او ندارد- جز آن‌كه ظهور اوست- (اثر) مى‌گذارد و موجب اختلاف مى‌گردد، بنابراين اثر گذار ذات حق است؛ از حيث ظهور به شئون و احوالش كه عبارت از تعقلات تعيّنات است، و اشياء كه تعيّنات تعقلات‌اند صور احوال او مى‌باشند.

٢٠٢/ ٥ و از آن جهت كه تعقلات باطن تعيّنات‌اند و تعيّنات صور آنها؛ گاهى گوييم:

هيچ اثرى در ظاهر جز به واسطه باطن نمى‌باشد، و ديگرگاه گوييم: اين شئى در آن شئى اثر مى‌گذارد، و تحقيق آن‌كه گوييم: اثر گذار در همه موجودات ذات او است و آثار؛ صور احوال‌