٧٨٣/ ٤ و همين‌طور به واسطه حركت غيبى به مرتبه طبيعت فرود مى‌آيد و سپس به جسم كل كه ظاهر در عرش است و پس از آن به كرسى و بعد به آسمانها و ... عناصر و مولّدات (سه‌گانه) تا مى‌رسد به انسان.

٧٨٤/ ٤ اگر گويى: عناصر در ترتيب ايجادى بر آسمانها پيشى دارند، چگونه در ترتيب فرود آمدن امر از آنها تأخر پيدا مى‌كنند؟

٧٨٥/ ٤ گوييم: براى اين‌كه ترتيب فرود آمدن امر پس از قرار گرفتن وجود و استوارى آن و اجزاى عالم مفروغ از آن بودن؛ بعينه ترتيب ايجاد نمى‌باشد، چنان‌كه خداوند فرموده:

هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ‌، يعنى: او است كه هرچه در زمين هست يك سره براى شما آفريد، سپس به آسمان پرداخت (٢٩- بقره) و فرموده: ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ‌، يعنى آن‌گاه به آسمان كه دودى بود پرداخت (١١- فصلت) آرى! گسترش زمين پس از تسويه و پرداختن آسمانها است، چنان‌كه فرموده:

رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها، يعنى: سقف آن را بالا برده و آن را به پرداخته است و شبش را تاريك و روزش را روشن و پديد كرده و پس از آن زمين را بگسترده است (٢٨- ٣٠- نازعات) و حاصل- خدا داناست- اين‌كه: عناصر بسته شده بودند، و اگر در عنصر اعظم متمايز و طبقه‌وار روى هم چيده بودند بر ماده بسته شده آسمانها پيشى و تقدّم داشتند، چون دوّمى دودى است كه از اوّلى برخاسته، و آسمانها- حال بازشدن بستگى و پس از آن در فرود آمدن امر- بر زمين تقدم و پيشى داشتند.

٧٨٦/ ٤ حال گوييم: و چون امر الهى منتهى به صورت انسان شد؛ از صورت او- براى اهل كمال در حال حيات به واسطه عروج تحليلى و جدايى از رنگهاى مراتب استيداعى و دگرگونى‌ها و تطورات- بازگشت به حقيقت كمالى كه اختصاص به او دارد و به نام حقيقت الحقايق ناميده مى‌شود كرد، همين‌طور بالا رفتنى است برعكس فرود آمدن به صورت دايره‌اى‌