فرموده: وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ‌، يعنى: نزد پروردگار تو يك روز مانند هزار سال از اينها است كه مى‌شمارند (٤٧- حج) و نيز پنجاه هزار سال است و آن ايام ذى معارج است كه در سوره معارج آمده است‌[١]. آن از اختلاف احاطه حكم اسم و يا مرتبه‌اى است كه روز و يا حركت معين اين روز؛ به روز نسبت مى‌دهد، پس هر اسمى از اسماء الهى به حكم و يا حكم مرتبه آن ستاره و فلكى مستند است كه داراى دورى مخصوص مى‌باشد، پس مدت يك دور يك روز براى اين اسم مثلا بيست و هشت روز است كه ما آن را براى اسمى كه روحانيت قمر مستند بدان است برمى‌شماريم؛ و بر اين قياس (خورشيد و ديگر ستارگان).

٨/ ٤ و براى روشن شدن اين مطلب به تمامه آن‌چه را كه شيخ اكبر رضى الله عنه در كتاب فتوحات در باب هفتم درباره آغاز (تكوين) جسوم انسانى بيان داشته نقل مى‌كنيم و آن اين‌كه گويد: بدان كه خداوند ياريت كند: چون از عمر عالم طبيعى كه مقيد به زمان است و محصور و محدود در مكان، هفتاد و يك هزار سال از سالهاى معروف در دنيا گذشت، و اين مدت يازده روز از روزهاى غير اين اسم و از روزهاى ذى معارج كه يك روز و دو پنجم روز است مى‌باشد و در اين ايام تفاصيل به پنجاه هزار سال و هزار سال‌[٢] واقع مى‌گردد، پس كوچكترين روزهاى آن روزى است كه حركت فلك محيط آن را آماده مى‌سازد؛ و آن به واسطه حكمش بر آن‌چه كه در داخلش از افلاك مى‌باشد هست، چون حركت آنها (افلاك) قسرى و اجبارى است و براى هر فلكى حركتى طبيعى- با اين اجبارى در يك وقت و هم‌زمان- مى‌باشد[٣]، و هر حركت طبيعى را در هر فلكى روزى مخصوص است كه مقدارش با روزهاى فلك محيط شمرده مى‌شود، پس كوچك‌ترين روزهاى ستارگان- كه بيست و هشت روز است كه شما مى‌شماريد- مقدار قطع حركت قمر است، و همين‌طور هر ستاره‌اى را روزى مشخص شده است كه به مقدار تندى حركات آن (تا شمار سالها حساب و دانسته شود)

[١] - خداوند مى‌فرمايد: تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ، يعنى: فرشتگان و روح در روزى كه اندازه آن پنجاه هزار سال است سوى او بالا مى‌روند( ٤- معارج). م

[٢] - يعنى پنجاه و يك هزار سال. م

[٣] - پس مشخص شد كه براى هر دو حركت در يك وقت؛ حركت طبيعى و قسرى اجبارى است، و شايد اين روزها به اعتبار حكم فرشته‌اى كه مسلط بر هر برجى از اول ميزان تا پايان اسد است باشد.