ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ١٠٦ - فصل هفتم در اين كه شئى در شئى ديگر جز به واسطه نسبتى كه بين آن شئى و ديگرى است اثر نمىگذارد

شئون نفس خود كه آن شئون حقايق ممكنات- به مقدار قابلياتشان- است، گاهى به صورت تفصيل و گاه ديگر به جمع؛ و ديگرگاه به صورت جمع و تفصيل.

١٥١/ ٣ با اين بيان خردها و سخن‌ها توافق و تطابق پيدا مى‌كنند كه: تأثير حق تعالى يا از جانب مظهرى است در مظهر ديگر- و آن بخش اول‌[١] است- و يا از جهت اصول اسماء او است در مظاهرشان- و آن بخش دوم است-

١٥٢/ ٣ حضرت شيخ قدس سره در نفحات- پس از بيانى كه از وى نقل كرديم- گفته:

اين همان حق اليقين و نصّ مبين است و هرگاه سخنى مخالف اين شنيدى- و اگر چه درست باشد- آن درست نسبى است و اين همان حقيقت روشن و آشكارى است كه هيچ شكى در آن نمى‌باشد[٢]، و هدايت كننده فقط خدا است.

١٥٣/ ٣ تأنيس و پيوند دادن اين بيان سخن خودشان است در اثبات صورتهاى نوعى كه گفته‌اند: سوزاندن آتش و غرق كردن آب به واسطه فاعل مفارق نمى‌باشد؛ چون نسبت آن عمومى است و اثرش اختصاص به مكانى غير مكان ديگر ندارد؛ و آن (اثر) به واسطه امرى در جسم است و عرض در آن نيست، زيرا اگر تغيير دهنده‌اى آن را تغيير دهد، بايد در وقت نبودن تغيير دهنده دوباره به اصل خويش باز گردد- بر عكس عرض- پس آن (اثر) به ذات خودش است و به واسطه هيولى و صورت جسمى نمى‌باشد، چون هر دو با هم اشتراك دارند، بنابر اين به واسطه صورت نوعى مى‌باشد.

١٥٤/ ٣ گفته نمى‌شود: دليل؛ در اختصاصش باين صورت نوعى باز مى‌گردد، پس اگر اقتضاء سبب به گونه مسابقه و پيش گرفتن علّى باشد؛ تسلسل است، و اگر به‌گونه مسابقه و پيشى گرفتن اعدادى و آماده سازى باشد؛ بايد آثار اختصاص يافته بدون نياز به صورت (صورت گرفته) باشد.

[١] - از دو بخشى كه در آغاز فصل بيان شد.

[٢] - اين بيان در نصوص است نه در نفحات، گويد: اين نص را نيكو بفهم و در آن تدبر و تفكر كن كه علوم و اسرار گرانبهايى را كه ارزشش را جز خداوند نمى‌داند در آن بيان داشته‌ام و اين همان حق اليقين و نص مبين است، و هرگاه سخنى مخالف اين شنيدى- و اگر چه درست باشد- آن درست نسبى است و اين همان حقيقت روشن و آشكارى است كه هيچ شكى در آن نمى‌باشد و هدايت كنند فقط خدا است.

( النصوص. ص: ٢٢)