معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٩ - نتيجه

اندكى تفاوت در شيوه، درباره مكى و مدنى بحث كرده‌اند؛ به علاوه آنكه در علوم قرآنى به شبهات درباره مكى و مدنى پاسخ داده‌اند.

٢. شيوه بحث استاد در اين موضوع، شيوه‌اى استدلالى با ابزار عقلى و اجتهادى اما مبتنى بر نص صحيح يعنى شيوه رايج ميان فقها بوده است.

٣. در بحث اهميت و فوايد دانش مكى و مدنى، داراى نوآورى‌هايى بوده‌اند. اين نوآورى در كتاب‌ علوم قرآنى‌ ايشان كه به فاصله حدود ٢٥ سال پس از التمهيد به نگارش در آمده، برجسته‌تر است و عمدتاً تأكيد ايشان بر آسيب‌هايى است كه از ناحيه عدم دقت در شناخت آيات مكى و مدنى به تفسير وارد شده است.

٤. در بحث ترتيب نزول و تعداد سور مكى و مدنى در ميان دو شيوه روايت محورى و اجتهاد محورى، ايشان به دليل ويژگى تاريخى بودن موضوع، جانب روايت محورى را پذيرفته و اجتهاد از روى حدس و دليل غير قاطع را رد كرده‌اند، و از ميان روايات متعدد در اين موضوع به صحيح‌ترين روايت در اين باب منقول از ابن عباس‌ كه هم‌ علامه طبرسى‌ از شيعه و هم‌ زركشى‌ از عالمان اهل سنت به آن اعتماد كرده‌اند، پذيرفته است.

٥. بالاخره برجسته‌ترين و هنرمندانه‌ترين ديدگاه استاد در موضوع مكى و مدنى، انكار آيات استثنايى از سور مكى و مدنى است. به اعتقاد ايشان، هر سوره مكى همه آياتش مكى است و هر سوره مدنى نير همه آياتش مدنى است، و در اغلب سوره‌ها- اعم از مكى و مدنى- هنگامى كه همه آيات سوره كامل مى‌شده، با نزول بسمله آيات سوره بعد آغاز مى‌شده، و نزول‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ بيانگر پايان يافتن و كامل شدن سوره قبل بوده است.