معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٧٦ - مفهومشناسى

مفهوم‌شناسى‌

تفسير: از واژه «تفسير»، تعريف‌هاى مختلف ارائه شده‌[١] كه حاصل آن‌ها چنين است: «پرده‌بردارى از ابهامات كلمه‌ها و جمله‌هاى قرآن و توضيح مقاصد آن‌ها.»

علم: مقصود از «علم» در عنوان «علوم تجربى»[٢] است كه به دو شاخه علوم طبيعى‌[٣] (همچون: فيزيك، پزشكى، كيهان‌شناسى و ...) و علوم انسانى‌[٤] (همچون جامعه‌شناسى، روان‌شناسى و ...) تقسيم مى‌شود.

تفسير علمى: صاحب‌نظران تعريف‌هاى متعددى در مورد تفسير علمى ارائه كرده‌اند كه به برخى از آن‌ها اشاره مى‌كنيم.

دكتر ذهبى‌ در مورد تعريف تفسير علمى مى‌نويسد:

مقصود ما از تفسير علمى، آن تفسيرى است كه اصطلاحات علمى را بر عبارات قرآن حاكم مى‌كند و تلاش مى‌كند تا علوم مختلف و نظريات فلسفى را، از قرآن استخراج سازد.[٥]

البته ايشان تفسير علمى را اعم از تفسير فلسفى دانسته است. در حالى كه بنا بر تعريف مشهور، اين دو روش تفسيرى از هم جدا است. در اينجا علوم تجربى در برابر علوم عقلى (مثل فلسفه) مقصود است.

نيز ايشان به دو قسم از تفسير علمى يعنى «تحميل نظريه‌ها بر قرآن» و «استخراج علوم از قرآن» اشاره كرده است. در حالى كه در ادامه خواهيم گفت كه قسم سومى از تفسير علمى نيز وجود دارد كه همان «استخدام علوم در فهم قرآن» است.

[١] . ر. ك: محمدبن‌حسين راغب اصفهانى، معجم مفردات الفاظ القرآن، تاج العروس، ماده فسر؛ سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٤؛ عبدالرحمن سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٩٢؛ فضل بن‌حسن طبرسى، مجمع البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ١٣ و ...

[٢] .EXPRIMENTAL SCINCES .

[٣] .NATURAL SCINCES .

[٤] .HUMANLTLES .

[٥] . التفسير و المفسرون، ج ٢، ص ٤٧٤.