معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٣٠ - مصحف امام على(ع)

صادق‌ (ع) آورده است كه پيامبر (ص) به‌ على‌ (ع) فرمود:

اى‌ على‌! قرآن پشت خوابگاهم در صحف و حرير و قراطيس است. آن را برداريد و گردآوريد كه تباه نشود.

همين طور از ابى رافع‌ آورده است كه پيامبر (ص) در آن بيماريى كه بر اثر آن رحلت كرد، به‌ على‌ (ع) فرمود:

اى‌ على‌! اين كتاب خدا است. آن را بردار و او هم آن را در پارچه‌اى گرد آورد و به خانه‌اش برد و پس از رحلت پيامبر (ص) در خانه‌اش نشست و آن را موافق نزول تأليف كرد.

از اين نقل‌هاى او شايد بتوان اين برداشت را كرد كه به نظر او حضرت‌ على‌ (ع) مصحفى را كه پس از وفات پيامبر (ص) تأليف كرد، از روى همان قرآن‌نوشته‌هايى بود كه خود در زمان حيات پيامبر به املاى او و خط خود نوشته بود. منتها آن‌ها در خانه پيامبر (ص) نگهدارى مى‌شد. البته او اين روايت‌ ابن عباس‌ را نيز آورده است كه‌ على‌ (ع) قرآن را از حفظ (من قلبه) گردآورى كرد؛ بدون اينكه آن را رد كرده باشد. شايد هم بتوان از اين برداشت كرد كه او به نظر خاصى در اين زمينه نرسيده بود.

آيت‌الله معرفت درباره نسبت ميان سه اثر مصحف‌ على‌ (ع)، صحيفه جامعه‌ و كتاب‌ على‌ (ع) سخنى نگفته است. شايد بتوان از اينكه در گزارش مصحف‌ على‌ (ع) روايت‌ سليم بن قيس‌ را در زمينه كتابت تأويل و تفسير و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه قرآن به املاى پيامبر و خط على‌ نقل كرده است، اين چنين برداشت كرد كه به نظر او ميان‌ صحيفه جامعه‌ و مصحف‌ على‌ (ع) تفاوتى وجود ندارد؛ چون چنين گزارشى در روايت‌ سليم‌ ناظر به همان چيزى است كه از آن در زمان امام‌ باقر (ع) و امام‌ صادق‌ (ع) به‌ صحيفه جامعه‌ معروف شد.

آيت‌الله معرفت درباره سرنوشت مصحف امام‌ على‌ (ع) بيش‌تر به نقل روايات مربوط بسنده كرده و چندان از خود تحليلى به دست نداده است. او به نقل از سليم بن قيس‌ آورده است كه وقتى آن حضرت مصحفش را تأليف كرد، آن را به مردم عرضه كرد؛ اما مردم آن را نپذيرفتند و آن حضرت پس از آن فرمود: بر من بود كه آن را به اطلاع شما برسانم تا شما آن را بخوانيد و حال‌