معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٢٩ - مصحف امام على(ع)

سوره‌هاى تدريجى النزول آيات سوره‌ها بر حسب ترتيب نزول كامل مى‌شد و به كتابت در مى‌آمد تا اينكه سوره‌اى ديگر با نزول بسم الله الرحمن الرحيم نازل مى‌شد. هر سوره را در برگى از كاغذ يا پوست مى‌نوشتند و به‌طور مستقل حفظ مى‌كردند. سوره‌هاى كامل شده را در جايى مانند لفاف يا بسته و يا نظير آن نگهدارى و گردآورى مى‌كردند؛ بدون اينكه ميان آن‌ها نظم و ترتيبى از نظر طول طبق نظم و ترتيب كنونى برقرار كرده باشند. جهت آن اين بود كه نزول قرآن به اتمام نرسيده بود و همين وضع تا زمانى كه وحى قرآن قطع نشده و رسول خدا (ص) در قيد حيات بود، ادامه داشت؛ بنابراين مجموع سوره‌هايى كه در هر سال و تا آن زمان نازل شده و بر روى صحيفه‌هايى نوشته شده بود، در جايى نگهدارى مى‌شد و بسا هر يك از صحابه مجموعه‌اى از آن‌ها را در خانه خود داشت؛ به اين ترتيب، اطلاق واژه «مُصحَف» تنها به همين جهت بوده است و نه جهت ديگر.

آيت‌الله معرفت از كتابت مصحف امام‌ على‌ (ع) در زمان پيامبر (ص) چندان سخنى نگفته و بيش‌تر به نقل رواياتى پرداخته است كه كتابت مصحف آن امام را پس از وفات پيامبر (ص) گزارش كرده‌اند. او درباره مصحف آن امام در زمان پيامبر (ص) روايت‌ سليم بن قيس‌ را نقل كرده است، به اين مضمون كه هرگاه آيه‌اى نازل مى‌شد، پيامبر (ص) آن را بر من قرائت مى‌كرد و تأويل و تفسير و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابهش را به من مى‌آموخت و من قرآن را به خط خودم مى‌نوشتم. او در اين زمينه كه مصحفى كه آن حضرت پس از وفات پيامبر (ص) نوشت، با آنچه در زمان حيات آن حضرت نوشت، چه نسبتى دارد؟ هيچ سخنى نگفته است. تنها به نقل از اصبغ به نباته‌ آورده است كه در زمان خلافتش فرمود:

من قرآن و نيز صحف‌ ابراهيم‌ و موسى‌ را از پيامبر (ص) به ارث بردم و نزد من است.

نيز از سليم بن قيس‌ آورده است كه وقتى پس از وفات رسول خدا (ص) مى‌خواست قرآن را تأليف كند، در صحف و شظاظ اشار و رقاع بود. يا از امام‌