تنزيل و هم تأويل قرآن آمده است. در اين زمينه، مناسب به نظر مى‌رسد، دو دسته از روايات مورد توجه قرار گيرد: يك دسته رواياتى كه وجود تأويل را در مصحف‌ على‌ (ع) تأييد مى‌كند؛ نظير روايت‌ سليم بن‌قيس‌ و محمد بن‌سيرين‌ و دسته ديگر رواياتى كه وجود تنزيل قرآن را در صحيفه جامعه يا كتاب‌ على‌ (ع) گواهى مى‌كند؛ مانند آنچه‌ ابوخالد كابلى‌ از امام‌ باقر (ع) يا حلبى‌ از امام‌ صادق‌ (ع) در زمينه وجود شرح آياتى از قرآن در كتاب‌ على‌ (ع) آورده‌اند.[١]

آيت‌الله معرفت درباره نسبت ميان اين سه اثر سخنى نگفته است. شايد بتوان از اينكه در گزارش مصحف‌ على‌ (ع) روايت‌ سليم بن قيس‌ را در زمينه كتابت تأويل و تفسير و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه قرآن به املاى پيامبر و خط على‌ نقل كرده است،[٢] اين چنين برداشت كرد كه به نظر او ميان صحيفه جامعه و مصحف‌ على‌ (ع) تفاوتى وجود ندارد؛ چون همان طور كه آمد، چنين گزارشى در روايت‌ سليم‌ به همان چيزى ناظر است كه از آن در زمان امام‌ باقر (ع) و امام‌ صادق‌ (ع) به صحيفه جامعه معروف شد.

٧. مصحف امام‌ على‌ (ع) پس از تأليف: درباره سرانجام مصحف امام‌ على‌ (ع) آمده است كه آن مصحف پس از آنكه پذيرفته نشد، فقط ميراثى نزد ائمه (ع) بوده است و ساير مردم به محتواى آن دست نيافتند و حتى تصريح شده است كه آن مصحف تا زمانى كه امام زمان (ع) قيام نكرده است، در اختيار ساير مردم قرار نخواهد گرفت.[٣] آورده‌اند كه‌ ابن سيرين‌ (ت ١١٠) مى‌گفت:

كاش به آن دست مى‌يافتم؛ زيرا در آن اطلاعات فراوانى وجود دارد.

او آن را از استاد خود عِكرِمَه‌ (ت ١٠٧ ق) سراغ گرفت؛ اما او نيز از آن خبرى نداشت.[٤]

[١] . محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ١، ص ٤٠٧ و ج ٥، ص ٢٧٩؛ محمد بن‌حسن طوسى، الإستبصار فى ما اختلف من الأخبار، ج ٣، ص ١٠٨؛ مولى محمد صالح مازندرانى، شرح أصول الكافى، ج ٧، ص ٣٤؛ محمد بن‌على صدوق، ثواب الأعمال، ص ٢٣٣.

[٢] . بحرانى، تفسير البرهان، ج ١، ص ١٦؛ به نقل از: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٩٣.

[٣] . احمد بن‌على طبرسى، الاحتجاج، ص ٢٢٥ و محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٩، ص ٤٣

[٤] . سليم بن‌قيس هلالى، كتاب سليم بن‌قيس، ص ٨٥؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٩، ص ٤٢