درخواستِ آسان گرفتن بر امت در حديثِ اول، و سخن از كهنسالان و بچه‌ها كه واداشتن آنان بر قرائت واحد دشوار مى‌باشد در حديث دوم، قرينه‌اى است بر اينكه رسول خدا (ص) براى آسان شدن تلاوت قرآن براى مردم از خداى متعال اذن گرفته تا افراد مجاز باشند با لهجه خود قرآن را تلاوت كنند و براى يادگيرى آن به مشقت نيفتند.

علامه استاد معرفت رحمةالله عليه در تبيين ديدگاه مزبور مى‌نويسد:

اين احاديث در واقع توسعه و تسهيلى است بر امت در مورد قرائت قرآن؛ زيرا مردم بدوى نمى‌توانند مانند مردم شهرى قرآن را تلفظ كنند. تعبير و اداى كلمات به وسيله مردم بى‌سواد غير از تعبير و اداى آن به وسيله مردم باسواد و درس‌خوانده است، همچنين در اين زمينه بين كوچك و بزرگ، پير و جوان تفاوت است. علاوه بر وجود اختلاف لهجه بين قبايل در تعبير و تلفظ يك كلمه، به نحوى كه هر قبيله‌اى از تلفظ به غير آن چه عادت كرده عاجز است. همچنين اقوام غير عرب از امت اسلامى كه نمى‌توانند كلمات عربى را به درستى ادا كنند و تلفظ بسيارى از كلمات عربى براى آنان مشكل است و چون قرائت قرآن بر وفق يك لهجه تكليفى است كه از حد توانايى افراد خارج است، لذا هر كس مُجاز است بر وفق لهجه‌اى كه مى‌تواند، آن را قرائت كند.[١]

ابن قتيبه‌ مى‌گويد:

از تسهيلات خداوندى يكى اين است كه امر فرمود به پيامبر (ص) تا قرآن را به هر قومى به لغت خودشان و بر حسب عادت خودشان تعليم دهد. فى‌المثل طايفه هذيل به جاى «حَتّى حِين»[٢] «عَتّى حين» مى‌خواندند، طايفه اسد نيز «تعلمون» و «تعلم» و تَسْوَدُّ وُجُوهٌ‌ (آل عمران: ١٠٦). را به كسر «تاء» تلفظ مى‌نمايند و أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ‌ (يس: ٦٠) را به كسر همزه «اعهد» مى‌خوانند. طايفه تميم همزه را اظهار مى‌كردند و قريش اظهار نمى‌كردند. برخى كلمه «قيلَ» (بقره: ١١) و «غيضَ» (هود: ٤٤) را به اشمام ضمّه با كسره و برخى «رُدَّتْ» (يوسف: ٦٥) را به اشمام كسره و با ضمه و برخى ديگر ما لَكَ لا تَأْمَنَّا (يوسف: ١١) را به اشمام ضمه و با ادغام تلفظ و قرائت مى‌كردند. اين از آن جهت است كه هر زبانى به‌

[١] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٠٧؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٩١.

[٢] . مؤمنون، آيه ٥٤.