معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٢٩ - توجيه مقبول درباره روايات«سبعة أحرف»
دلايل استوارى كه براى وحدتِ قرائتِ صحيح خواهيم آورد آن را نفى مىكند. افزون بر اين، اگر به حكم رواياتِ «سبعة احرف» قرائتهاى مختلفى كه در هر آيه وجود دارد، همه آنها از نزد خدا نازل شده باشد، در اين صورت اختيار قرائت و ترجيح برخى از قرائات بر برخى ديگر نادرست خواهد بود؛ زيرا معنى ندارد كه يك وجه از كلام خدا را بپذيريم و يك وجه آن را ردّ كنيم. اگر رواياتِ «سبعة احرف» چنان معنايى مىداشت، طبعاً استادانِ بزرگِ فنّ قرائت در قرن اول و دوم كه به عصر پيامبر نزديكتر بودند، بر اساس آن عمل مىكردند و به انتخاب و ترجيح يك قرائت بر ديگرى نمىپرداختند و براى برترى قرائت خود بر ديگر قرائات، به استدلالهاى ادبى و مانند آن تمسك نمىكردند؛ زيرا با فرض اينكه دو يا سه قرائت در يك آيه از سوى خدا نازل شده باشد، جايى براى ترجيح يك قرائت بر ديگرى وجود ندارد.
به نظر مىرسد چنانكه استاد معرفت رحمةالله عليه بيان كردهاند، استوارترين رأى در معناى رواياتِ دسته اوّل اين است كه بگوييم مقصود از رواياتِ ياد شده، آسان گرفتن بر قبايل و اقوام گوناگونى است كه داراى لهجههاى ويژه هستند و براى برخى از آنان، تلاوت قرآن كريم به لهجه پيامبر (ص) نامقدور يا بسيار دشوار بوده است؛ لذا خداى متعال به ايشان اجازه داده كه همان نص واحدِ قرآن كريم را به لهجه خود بخوانند؛[١] دو حديث ذيل به مطلب ياد شده اشاره دارد:
١. عن أبي بن كعب، أنّ النبي (ص) قال له: يا أبي! إنّ ربّي أرسل إلي أن إقرأ القرآن علي حرفٍ، فرددت إليه أن هوِّن علي أمتي، فرد إلي أن إقرأ القرآن علي سبعة أحرف ....[٢]
٢. عن أبي بن كعب قال: لقي رسول اللَّه (ص) جبرئيل، فقال: يا جبرئيل! إنّي بعثت إلي أمّة أمّيّين، منهم العجوز و الشيخ الكبير و الغلام و الجارية و الرجل الذي لم يقرأ كتاباً قطُّ، قال: يا محمّد! إنّ القرآن نزل علي سبعة أحرف.[٣]
[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، صص ٩٤- ٩١؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٢١٠- ٢٠٧.
[٢] . ابن ابىشيبه كوفى( م ٢٣٥)، المصنف، ج ٧، ص ٤٣٢، حديث ١٠٥.
[٣] . محمد بن عيسى بن سوره ترمذى، سنن ترمذى، ج ٤، ص ٢٦٣، حديث ٤٠١٣.