معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٨٦ - فصل اول ديدگاه علامه طباطبايى(ره) درباره حقيقت قرآن

شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ‌[١]

و:

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ[٢]

و:

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ[٣]

را بر نزول دفعى حقيقت كتاب و كتاب مبين بر قلب مطهر پيامبر (ص) حمل كنيم، همان‌گونه كه قرآن مفصل تدريجاً در طول مدت دعوت بر قلب مطهرش نازل شده است.

بنابراين تدبر در آيات قرآن مى‌فهماند قرآنى كه تدريجاً بر رسول خدا نازل شده، متكى بر حقيقتى متعالى است كه عقول عامه بشر از درك آن عاجز و دست افكار آلوده از رسيدن به آن حقيقت كوتاه است و آن حقيقت (به‌صورت دفعى) بر رسول خدا نازل شد و خداوند به واسطه آن حقيقت منظورش از كتاب را- كه بعداً تدريجاً نازل مى‌شود- به آن حضرت (دفعتاً) تعليم داد.[٤]

ب.

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ ...[٥]

مرحوم علامه‌ طباطبايى‌ (ره) ذيل تفسير اين‌آيه شريفه نيز در دو بحث مستقل درباره تأويل، به موضوع مورد بحث پرداخته است:

١. ما معنى التأويل‌؟ ٢. هل يعلم تأويل القرآن غير الله سبحانه‌؟

حاصل كلام ايشان در معناى تأويل پس از نقل اقوال مختلف و پاسخ از آن‌ها اين است: حق مطلب در تفسير تأويل اين است كه بگوييم: تأويل حقيقتى واقعى است كه بيانات قرآنى اعم از احكام و مواعظ و حكمت‌ها همه‌

[١] . بقره، آيه ١٨٥.

[٢] . دخان، آيه ٣.

[٣] . قدر، آيه ١.

[٤] . ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٢( مج ١- ٢)، صص ١٨- ١٤.

[٥] . آل عمران، آيه ٧.