معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥٧ - ديدگاه آيتالله معرفت در اهميت و فوايد مكى و مدنى

چنين بحثى تا اندازه‌اى زمان نزول وحى الهى را بيان مى‌كند و تا حدى آيات را چه از نظر مكان نزول و يا اشخاص مورد نظر يا از جهت زمان نزول، تقسيم‌بندى مى‌كند و خود روشن است كه اين تقسيم‌بندى‌ها براى تعيين زمان نزول آيات، خود عامل بس مهمى شمرده مى‌شود[١].

ديدگاه آيت‌الله معرفت در اهميت و فوايد مكى و مدنى‌

استاد آيت‌الله معرفت اهميت بحث مكى و مدنى را در سخنى جامع و در عين حال موجز بيان داشته‌اند:

لِمَعرفَتَي المَكي مِن المَدَني سواءٌ كانت سُوَرأ امْ آيةً فايدةٌ كبيرةٌ تَمَسُّ جوانبَ اسبابِ النُّزُولِ و تُمِدُّ المفسِرَ و الفقيه في تعيينِ اتّجاهِ الآيةِ و في مجالِ معرفةِ الناسخِ مِنَ المنسوخِ وَ الخاصّ مِنَ العامّ و القيدِ من الاطلاقِ.[٢]

شناخت مكى و مدنى هم در سطح آيات و هم در سطح سوره‌ها داراى فوايد بزرگ و مهى است كه با اسباب نزول در ارتباط است. و مفسر و فقيه در تعيين جهت‌گيرى آيات و در زمينه شناخت آيات ناسخ و منسوخ و خاص و عام و مقيد و مطلق كمك شايانى مى‌كند.

استاد در اين عبارت به دو فايده مهم اين بحث توجه داده‌اند و از بيان ساير فوايد گذشته‌اند. بدين جهت كه برخى از فوايد در اين فايده مهم‌تر نهفته است و برخى ديگر از اهميت چندانى برخوردار نمى‌باشد. گرچه اين دو وجه نيز در حقيقت به يك وجه باز مى‌گردد و آن قرينه بودن براى فهم و تفسير درست‌تر آيات شريفه و استنباط احكام از آن‌ها است.

در هر صورت از نظر استاد، بحث مكى و مدنى ارتباط نزديك و مستقيم با بحث اسباب نزول دارد:

١. كمك به مفسر براى تعيين جهت‌گيرى آيات. يعنى مفسر با تكيه بر مكى و مدنى بودن آيات، همراه با اسباب نزول و كمك گرفتن از خود آيات شريفه به بازسازى فضاى نزول آيه پرداخته و در آن فضا به تفسير آيات مبادرت مى‌ورزد. بديهى است كه با استفاده از اين شيوه، تفسيرى كه از آيات شريفه‌

[١] . التفسير البيانى، ج ١، ص ١١.

[٢] . سيد ابوالفضل مير محمدى، تاريخ و علوم قرآن، ص ٣٠٤.