معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٢ - كيفيت عرضه احاديث بر قرآن

معيار اصلى در نقد محتوايى، عرضه بر محكمات دين است. كه شامل قرآن، سنت قطعى و عقل مى‌شود.

البته معيار علم قطعى نيز به همان مناط وارد اين معيارها مى‌شود، چون ملاك زير بنايى، مخالفت نداشتن حديث با علم قطعى است كه شارع، مخالف علم سخن نمى‌گويد و علم قطعى، گاهى از طريق نقل، عقل يا تجربه به‌دست مى‌آيد.

جالب اين است كه استاد معرفت در ادامه مباحث، مثالى مى‌آورد كه از همين باب مخالفت حديث با علم تجربى بشر و واقعيت خارجى است:

از امام‌ صادق‌ (ع) حكايت شده است:

وشعبان لايتّم ابداً و شهر رمضان لاينقص والله ابداً ولاتكون فريضة ناقصةً ان الله تعالي يقول «ولتكملوا العدّة»[١] و شوّال تسعة و عشرون يوماً و ...[٢]

سپس استاد معرفت مى‌نويسند:

اين خبر، علاوه بر اينكه مرسل است، موهون است؛ چون مخالف واقع است. و نظير اين خبر، اخبار ديگرى است كه مى‌گويد ماه رمضان هيچ گاه كمتر از سى روز نمى‌شود.[٣]

البته ممكن است استاد، علم تجربى و مخالفت واقع را به نوعى داخل معيار «مخالفت با عقل» به شمار آورده‌اند. از اين رو معيار جداگانه ذكر نكرده‌اند.

كيفيت عرضه احاديث بر قرآن‌

در مورد مخالفت احاديث با قرآن، دانشمندان در علم اصول الفقه (مبحث تعادل و تراجيح) و نيز در دانش فقه الحديث و نقد الحديث مطالبى بيان كرده‌اند، كه مخالفت حديث با قرآن سه صورت دارد:

اول. مخالفت به‌صورت عام و خاص مطلق، كه در اين صورت قرآن و حديث قابل جمع عرفى و تخصيص است. مثل آيه‌ بُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَ‌[٤] در

[١] . بقره، آيه ١٨٥.

[٢] . الاستبصار، ج ٢، ص ٦٨/ ٢١٨.

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢٣١.

[٤] . بقره، آيه ٢٢٨.