خودت- يعنى وزن در مقابل وزن و حرف در برابر حرف، پس متعيّنى كه معرفتش براى تو حاصل شده به متعيّن مقابل قرار مى‌گيرد، و اگر تعيّنش مفصل باشد به مفصل؛ و اگر مجمل باشد به مجمل قرار مى‌گيرد؛ و چيزى هم كه مبهمش مى‌دانى در مقابل مثل خود قرار مى‌گيرد، يعنى اگر مبهم كلّى بود به كلى؛ و اگر جزئى بود به جزئى مقابل قرار مى‌گيرد.

٤٢٧/ ٥ و اين برابرى بايد جامع و فراگير آنچه كه صريح و مطابقه- از اقسام- و آنچه از ضمنى و التزامى كه بدان اشاره شده است باشد[١]، و از جمله امورى كه هم سمتى و برابرى در آن است احاطه و اطلاق از حكم محدوديت و تناهى است، لذا مرتبه هويت ذاتى غيبى مجهول النعت الهى كه از حيث اطلاقش از دايره صفات و اسماء بيرون است با حقيقت تو كه شأنش مماثلت و همانندى با هويت (الهى) و در تمام احكام آن- با فناى تو از خودت- مى‌باشد هم سمتى و برابرى دارد، و ملاحظه عدميت آينه بودن تو فنايى است كه بدان حكم مرتبه كمال درباره‌ات مى‌شود، و اين همان چيزى است كه اقتضاى ملكه دوام انس با خداوند را دارد، نه اين كه تو آن را اراده و قصد مى‌كنى، زيرا اين شايسته كاملى كه حالش ناطق بدين سخن است نمى‌باشد كه:

خدا مى‌داند من او را ياد نمى‌كنم‌		چگونه ياد آورمش؟ چون هيچ‌گاه فراموشش نكرده‌ام‌

٤٢٨/ ٥ ولى در مقابله مطلق و مجهول غير متعيّن؛ نكته‌اى است كه بدان مقابله دانسته مى‌شود؛ و آن اين كه مقابله با آن در ضمن مقابله با مرتبه ذاتى است، در اين صورت مقابله با مطلق- با سلامتى از اشتباه و انحراف از وسط كه به ذات خود محاذى هر جزئى از اجزاى محيط است- حاصل مى‌آيد، چون هيچ چيزى بيرون از دايره ذات نيست، و هنگامى كه نقطه‌

[١] - خواجه در كتاب اساس الاقتباس گويد: دلالت وضعى بر سه قسم است: يكى مطابقت، و آن دلالت بر تمام معنى موضوع له باشد، چنان كه از لفظ انسان؛ حيوان ناطق خواهند، و ديگر دلالت تضمن؛ چنان كه اگر به لفظ آن معنى خواهند كه داخل بود در آن معنى كه لفظ به ازاء آن نهاده‌اند، چنان كه به مردم؛ حيوان خواهند و يا به مردم بعضى از اعضاى مردم خواهند، و به عبارت ديگر: از اطلاق لفظ جزء معنى موضوع له خواهند، سوم دلالت التزام كه به لفظ آن معنى خواهند كه لازم آن معنى موضوع له باشد كه لفظ به ازاء او نهاده‌اند، چنان كه به مردم؛ ضاحك خواهند و به درازگوش خر خواهند. شيخ اشراق دلالت مطابقت را دلالت بالقصد و تضمن را حيطه و التزام را دلالت تطفّل خوانده. م