١١٣٢/ ٤ حضرت شيخ قدس سره در كتاب نفحات گويد: اين‌جا جاى آگاهى دادن است و آن اين‌كه شئون كلى الهى كه صريحا بيان داشتيم آنها كيفيات‌اند- مانند اجناس نسبت به آنچه كه تحت آنهايند- لذا از حيث مرتبه جنسيّت‌شان به نام اسماء اوّلين و مفاتيح غيب و اصول صفات و غير اينها از القاب ديگر ناميده مى‌شود، و صور وجودى كه به احكام اين شئون ظاهراند به نام فرشتگان و انبياء و رسولان و اوليا و غير اينها ناميده مى‌شود، و امر همين‌طور متدرّجا فرود مى‌آيد- فرود آمدن انواع و اجناس نسبى- تا اينكه منتهى به اشخاص و احوال اشخاص مى‌شود، پايان سخن او.

١١٣٣/ ٤ فرغانى گويد: چون كتاب قرآنى محمدى جامع‌ترين كتابها- به واسطه در برداشتن تمام معانى آنها- و ترجمه معانى حقيقت الحقايق الهى و كونى و ترجمه احوال و احكام و تفاصيل آن (معانى حقيقت الحقايق) در فرود آمدنش مى‌باشد؛ نخست براى تحقق كمال اسمائى و دوم براى استجلاى كمال ذاتى او از حيث مظهر جامع اجمالى و از حيث مظاهر تفصيلى كه تابع اين جامع- يعنى صورت محمدى- است بوده؛ و نيز متضمن ترجمه احوال اين مظهر محمدى و ترجمه احوال و اخلاق او؛ و بيان راههاى ظهور او به وصف كمال؛ و ترجمه احوال متابعان او و اخلاق آنان و راههاى رسيدن هر يك از آنان به كمال اختصاصى خود بوده؛ و نيز شامل بيان وضع شريعت او ٦ كه كامل و جامع و حافظ اعتدال تمام آنچه گفتيم؛ يعنى مظاهر و حقايق و وحدت تجلّى اول و اسماء او در فرود آمدنش مى‌باشد. لاجرم‌[١] اين كتاب و شريعت- به حكم جمعيت تام و بيان كامل هر دو- بى‌نياز از آوردن كتاب ديگر و يا شريعت ديگرى نسبت به مظهر هر اسم كلّى از اسماء كلّى متبوع مى‌باشد، چون آن به موجب: ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ، يعنى: در اين كتاب از بيان هيچ چيزى فروگذار نكرده‌ايم (٣٨- انعام) مشتمل بر هر امر كلّى و يا جزئى كه در عالم وجود- از ازل تا ابد- واقع مى‌شود هست، براى اين‌كه متعيّن از تجلى اول است كه جامع تمام احكام ازلى و ابدى مى‌باشد، لذا از عبارات و اشارات و دلالات و مفهومات آن (كتاب قرآنى) هر

[١] - لاجرم خبر: چون كتاب قرآنى ... نه سطر بالا است. م