مفردات نهج البلاغه - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ١٠٩٨ - هاشم
گذشت، منظور از «هذا البطن» خود امام ٧ است و نيز آنجا كه به معاويه مىنويسد: «و لكن ليس اميّة كهاشم و لا حرب كعبد المطلب و لا ابو سفيان كابى طالب» نامه ١٧ ٣٧٥ سوم هاشم بن عتبه بن ابى وقّاص ملقّب به مرقال رحمة الله تعالى كه از فرماندهان و از ياران شجاع امير المؤمنين صلوات الله عليه بود و در جنگ صفين در ركاب آن حضرت شهيد شد، او پسر عموى سعد بن ابى وقاص است، كه مقدارى از شرح حالش خواهد آمد، در خ ٦٨ ٩٨ آمده كه چون خبر شهادت محمد بن ابى بكر به حضرت رسيد فرمود: «و قد اردت توليد مصر هاشم بن عتبة و لو وليّته ايّاها لما خلّى لهم العرصة و لا انهزهم الفرصة بلا ذمّ لمحمّد بن ابى بكر و لقد كان الىّ حبيبا و كان لى ربيبا».
يعنى در نظر داشتم كه حكومت مصر را به هاشم بن عتبة بدهم و اگر او را والى مىكردم به شورشيان و لشكريان عمرو بن عاص عرضه خالى نمىكرد و فرصت را براى آنها غنيمت نمىگردانيد بى آنكه در اينجا توبيخى براى محمد بن ابى بكر باشد او براى من محبوب و پرورده من (فرزندم) بود، گويند محمد رضوان الله عليه در اثر كمى يارانش فرار كرد و عرصه براى دشمن خالى ماند، بعد برگشت و او را گرفته و شهيد كردند.
حضرت در اينجا شهيد محمد بن ابى بكر را معذور دانسته و هاشم بن عتبه را تعريف كرده است.
هاشم به وقت رفتن به جنگ شتاب مىكرد لذا او را «مرقال» لقب دادند، او پرچمدار حضرت در صفّين بود يك چشمش در جنگ «يرموك» از دست رفته بود و او فاتح «جلولا» است كه آنرا فتح الفتوح گفتند سبط ابن جوزى در تذكره گويد: هاشم بن عتبة بن ابى وقّاص و عمّار ياسر در يك روز شهيد شدند على ٧ در شهادت هر دو گريست و بر آندو نماز خوان، هاشم را اوّل به طرف قبله گذاشت و عمّار را بعد از آن قرار داد و آنها را غسل نداد و با همان لباسها و خونهايشان دفن كرد، ابن ابى الحديد شرح حال او و پسرش عبد الله را در شرح «نهج» آورده است.
(از تحفة الاحباب- هاشم).