كوشش و همّت داشته باشد، تنبلى را براى رسيدن به هدف بايد كنار بگذارد ... يك صحنه نمايش مى‌دهد كه همان داستان لاك‌پشت و خرگوش باشد؛ اين صحنه‌سازى تخيّلى است. چرا كه قطعاً چنين داستانى اتفاق نيفتاده است.

اما بايد توجه داشت اين روش، از نظر علم تعليم و تربيت، روش درستى نيست؛ زيرا شاهد يك مدعا بايد شاهد صدق باشد نه تخيّل. اثبات حُسن يك صفت، بر مبناى تخيّل ممكن نيست. اگر حكايتى كه مى‌خواهد شاهد زشتى يا زيبايى يك عمل باشد، زيربناى آن خيال و تخيّل باشد، نمى‌توان بناى بلند يك ارزش را بر روى آن‌ها بنياد نهاد؛ چرا كه با روشن شدن اين حقيقت كه زيربنا تخيّل و توهّم است، تمام آن مبنا فوراً فرو خواهد ريخت. اگر بخواهيم همه فضائل و رذايل اخلاقى را بر اين پايه بنا كنيم، ممكن است چند صباحى در مخيّله طفلى اثر بگذارد، ولى همين كه اين كودك به رشد رسيد و فهميد كه اين پايه سست است، بنايى كه بر روى آن ساخته شده بود، در هم مى‌ريزد و نتيجه نمى‌دهد و چه بسا نتيجه معكوس دهد ...

اصولًا در باب تربيت؛ بايد توجه داشت، تربيت، امرى واقعى است؛ نه اعتبارى. متخلّق شدن به اخلاق حسنه و كريمه و فضائل عاليه انسانى، واقعيات است؛ نه اعتباريات. اگر واقعى است بايد شاهد آن هم از واقعيات باشد. شما فكر مى‌كنيد روشى كه‌ سعدى‌ گرفته از كجا گرفته؟ از قرآن گرفته. وگرنه صحنه‌سازى كه هنر نيست، مغالطه‌گران هم براى اثبات يك باطل، از همين روش استفاده مى‌كنند و با يكى دو قصه خيالى، ضد ارزشى را ارزش جلوه مى‌دهند.

اما اخيراً نظريه‌اى تازه مطرح شده كه نظريه سوم است و عنوان آن «الفكر الاسلامى الحديث» است؛ يعنى انديشه نوين اسلامى. مطرح كنندگان اين نظريه نيز افرادى مؤمن، متديّن، دانشمند و مدافع قرآن هستند، يعنى در مقام دفاع از قرآن و حريم قرآن اين نظريه را مطرح كرده‌اند و لذا اين حركت از مصر در همين دهه اخير شروع شده و در پى آن است كه به آنچه احياناً ادعا مى‌شود، مبنى بر اينكه اين داستان‌هاى قرآنى يا آداب و رسوم جاهلى كه در قرآن انعكاس يافته با واقعيت‌هاى تاريخ سازگار نيست، سروسامان دهد و در مقام دفاع برآيد.

راهى كه اخيراً مطرح شده كه همان انديشه اسلامى نوين باشد، مى‌گويد