تصرف نيز به قطعيت ثابت شود. و اين امر بالطبع مى‌بايست به‌عنوان نخستين بنيادهاى قرآن‌شناسى مورد توجه قرار گيرد. چه، اگر كسى به احتمال هرگونه دخل و تصرف اعم از تحريف به كاستى يا فزونى در قرآن تن دهد، خواسته يا ناخواسته اعتبار اين كتاب به‌عنوان سند زنده آخرين دين آسمانى و معجزه جاويدان اسلام را از هر جهت مخدوش كرده است. از اين‌رو هرگونه گفت‌وگو درباره علوم، آموزه‌ها و معارف قرآن به اثبات سلامت و نزاهت كامل آن منوط است. از سوى ديگر، در جوامع روايى فريقين رواياتى به‌صورت پراكنده و به مناسبت‌هاى مختلف انعكاس يافته كه به‌صورت صريح و آشكار- كه البته شمار اين دست از روايات بسيار محدود است- يا به‌صورت اشاره به تحريف به كاستى ناظر بوده و گروه‌ها يا افرادى در ميان اهل سنت يا شيعه تحت تأثير اين روايات يا به خاطر عواملى ديگر در ورطه باورمندى به راهيافت تحريف به كاستى در قرآن لغزيده و در لابه‌لاى آثار خود و گاه با تدوين نگاشته‌هاى مستقل كه اين امر نيز بسيار محدود است نظير كتاب‌ الفرقان‌ از محمد عبداللطيف‌[١] در ميان انديشه‌وران معاصر اهل سنت و كتاب‌ فصل الخطاب فى تحريف كتاب ربّ الارباب‌ از محدث نورى‌- در ميان شيعه- به اين تفكر گراييده‌اند.

در اين بين برخى از خاورشناسان همچون‌ گلدزيهر[٢]- كه دشمنى با اسلام و قرآن از عموم نگاشته‌هاى او هويدا است- فرصت را غنيمت شمرده با استفاده از رخنه تفكر تحريف در ميان شمارى اندك از انديشه‌وران فريقين، به قرآن تاخته و- به گمان خود بى‌اعتبارى- اين كتاب آسمانى را به كرسى نشاندند، چنان‌كه در برابر، شمارى از عالمان متعصب اهل سنت همچون‌ ابن تيميه‌ كه عناد و دشمنى آنان با اهل بيت (ع) و پيروانشان در سرتاسر آثارشان هويدا است و نيز وهابيان عصر ما كه همان راه نواصب پيشين را دنبال مى‌كنند، بى آن‌كه به خطر كارشان بيانديشند، شيعه و عالمان شيعه را يك سره به اعتقاد

[١] . براى تفصيل بيشتر ر. ك: محمدهادى معرفت، صيانه القرآن من التحريف، صص ١٩٧- ١٩٣.

[٢] . براى آگاهى از زندگى و شخصيت گلدزيهر ر. ك: فرهنگ خاورشناسان، صص ٣٣٦- ٣٢٨.