معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٢ - نگاهى به مباحث جلد پنجم و ششم كتاب التمهيد

طباطبايى‌، آيت‌الله خوئى و ... را به تصوير كشيده است.[١]

استاد معرفت معتقد است متأخران، اعجاز موسيقايى و عددى قرآن را به‌عنوان وجوهى جديد به وجوه اعجازى كه پيشينيان مطرح كرده بودند، افزوده‌اند.

آنگاه ايشان به بررسى يكى از مباحث پرچالش در حوزه اعجاز قرآن «صرفه» پرداخته و ديدگاه مدافعان آن را از قبيل‌ نظّام‌، جاحظ، ابن حزم‌ و سيد مرتضى‌ منعكس ساخته و به نقد آن‌ها پرداخته است.[٢] از نظر استاد معرفت، منحصر دانستن اعجاز قرآن به صرفه به اين معنا است كه قرآن در درون خود فاقد عنصر اعجاز است. بدين جهت خداوند نمى‌گذارد كسانى دست به هماوردى با قرآن بزنند؛ حال يا با سلب اراده از آنان يا با سلب انديشه و توانايى فكرى.

اما اگر كسى با بررسى بلنداى لفظ و معناى سور قرآن پى‌برد كه سطح آن‌ها فراتر از توانايى بشر است، ديگر به پذيرش صرفه در تحليل اعجاز قرآن نيازى ندارد. ايشان براى اثبات مدعاى خود از قواعدى همچون «اطراد» بهره مى‌جويد.[٣] در بخش پايانى اين مباحث، اعراف مخالفان و معاندان قرآن مبنى بر اعجاز آن و نيز كوشش‌هاى برخى معاندان براى عرضه آيات و سور همسان با قرآن كه از هر جهت بسيار سست و موهوم است، ارائه شده است.[٤]

نگاهى به مباحث جلد پنجم و ششم كتاب التمهيد

استاد معرفت پس از بررسى مبانى نظرى اعجاز، در جلد پنجم اعجاز بيانى و در جلد ششم، اعجاز علمى و تشويقى قرآن را تبيين كرده است. ايشان اعجاز بيانى قرآن را با عطف توجه به يازده جهت مورد بررسى قرار داده‌اند كه عبارتند از:

[١] . همان، صص ١٠٥- ١٠٣.

[٢] . همان، صص ١٦٩- ١٣٨.

[٣] . همان.

[٤] . همان، صص ٢٤٨- ٢٢٨.