معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨١ - مرورى به مباحث جلد چهارم كتاب التمهيد

در آن سال‌ها در دارخوين به شهادت رسيده و استاد به شخصيت معنوى و علايق علمى فرزندش عشق وافرى داشت، آكنده است.[١] پس از آن، كتاب با بررسى يكى از مهم‌ترين مباحث علوم قرآنى يعنى اعجاز آغاز مى‌شود. شيوه استاد در اين مبحث به‌سان مباحث پيشين نيز چنين است كه نخست به بررسى مباحث نظرى و مبنايى بحث مى‌پردازد، سپس مباحث ميدانى را مورد بازكاوى قرار مى‌دهد. بر اين اساس تمام جلد چهارم كتاب‌ التمهيد به مباحث نظرى درباره اعجاز قرآن اختصاص يافته است.

ايشان در آغاز اين مبحث به بررسى و اصل تحدى پرداخته و براى آن چهار مرحله قائل شده كه عبارتند از: ١. عرب معاصر نزول؛ ٢. تمام انسان‌هاى عصر نزول؛ ٣. تمام انسان‌ها در تمام اعصار؛ ٤. تمام انسان‌ها و جنّيان.[٢]

آنگاه ايشان به بررسى اين مسأله مهم پرداخته كه به خاطر توسعه خطاب تحدّى قرآن، نمى‌توان ادعا داشت كه تحدى قرآن تنها به اعجاز بيان و حوزه فصاحت و بلاغت آن منحصر مى‌شود. بلكه بايد اذعان كرد كه قرآن، افزون بر اين، به معانى و محتواى بلند خود و نيز ساير وجوه معنايى ديگر تحدى كرده است.[٣]

استاد معرفت در اين جلد از كتاب بيش از هر محبث ديگر، آرا و ديدگاه صاحب‌نظران در دو حوزه گذشته و حال را مورد بررسى قرار داده است.

ايشان در بررسى ديدگاه پيشينيان با فحصى ستودنى، مهم‌ترين ديدگاه انديشوران همچون‌ بستى‌، ابن عطيه‌، جرجانى‌، سكاكى‌، راغب اصفهانى‌، امام‌ فخر رازى‌، عبدالجبار معتزلى‌، شيخ طوسى‌، قطب‌الدين راوندى‌ و ... را منعكس ساخته است.[٤]

آنگاه در بر شمردن ديدگاه‌هاى متأخران، آراى‌ سيد قطب‌، مصطفى محمود، عبدالله دراز، صادق رافعى‌، فريد وجدى‌، محمد عبده‌، كاشف الغظاء، علامه‌

[١] . همان، ج ٤، صص ٨- ٣.

[٢] . همان، صص ٢٣- ٢١.

[٣] . همان، صص ٢٥- ٢٣.

[٤] . همان، صص ١٠١- ٣١.