معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٠ - مرورى به مباحث جلد چهارم كتاب التمهيد

استاد معرفت در بررسى ميدانى، يكى از گسترده‌ترين و تا حدودى جامع‌ترين تحقيق در باز كاوى مداليل آيات متشابه و نقد ديدگاه‌هاى تفسيرى فرق مختلف كلامى كه عموماً با تفسير به رأى همراه‌اند را ارائه كرده است. در ذيل اين بخش از مباحث كتاب، رايج‌ترين مباحث پر چالش كلامى مورد نقد و بررسى قرار گرفته است. از اين منظر اين جلد از كتاب‌ التمهيد مى‌تواند يكى از بهترين منابع در زمينه ديدگاه‌هاى كلامى مستند به آيات قرآن به حساب آيد.

اين مباحث عبارتند از: رويت الاهى، جهت و مكان، عرش و كرسى، استواء، فوقيت، اعضاى ادعايى براى خداوند، استطاعت، اراده توحيد و افعال، الامر بين الامرين، هدايت و توفيق، استدراج، استهزاء و خديعه، ختم و طبع، قضا و قدر، سعادت و شقاوت، تمحيص و امتحان، حبط و تكفير و تنزيه پيامبران.

ايشان در بررسى هر يك از اين مباحث از چهار شيوه كلامى، تفسيرى، اصولى و حديثى بهره جسته است. به عبارت روشن‌تر، افزون بر مبانى كلامى و عقلانى، از آيات ديگر قرآن، روايات اهل بيت (ع) و چگونگى تعامل با ظواهر آيات بر اساس قواعد اصولى استفاده كرده است. به‌عنوان نمونه ايشان از اين شيوه در نقد ادله مدعيان رويت خداوند در جهان آخرت كمك مى‌گيرد. و در ذيل مبحث هدايت و ضلالت ٢٤٣٠ آيه مورد ادعاى مجبّره را در ١١٣ صفحه مورد بررسى قرار داده است.[١]

يكى از مباحث مفيد اين جلد از كتاب، بخش پايانى آن است كه با عنوان تنزيه انبيا منعكس شده و ايشان به استناد مبناى كلامى و قرآنى عصمت پيامبران، همه آياتى كه ظاهر آن‌ها با عصمت پيامبران در تعارض‌اند را قابل تأويل دانسته است.[٢]

مرورى به مباحث جلد چهارم كتاب التمهيد

مقدمه اين جلد از كتاب‌ التمهيد با ياد و خاطره استاد از فرزند شهيدش كه‌

[١] . همان، صص ٣١٦- ٢١٣.

[٢] . همان، صص ٤٥٩- ٤١٨.