معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٦ - نگاهى گذرا به مباحث جلد دوم كتاب التمهيد

پاى فشرده كه تنها قرائت مورد پذيرش قرآن، قرائت حفص از عاصم است كه در عين انتساب به حضرت امير (ع) و رسول اكرم (ص) با قرائت متواتر مسلمانان منطبق است.[١]

اهم ديدگاه‌هاى استاد معرفت در زمينه ناسخ و منسوخ عبارتند از:

١. نسخ از ديدگاه استاد معرفت به معناى پايان زمانى يك حكم تشريعى است كه از آغاز براى خداوند روشن بوده و در عين حال زمان انقضاى آن را بر مردم و گاه بر معصومان مخفى نگاه داشته است. در برابر، بداء به معناى انقضاى حكم و فرمان تكوينى خداوند است. همان‌گونه كه نسخ مستلزم جهل خداوند نيست، بداء نيز چنين است. بنابراين همان‌گونه كه ادعاى يهود كه معتقدند اعتقاد به نسخ به معناى پذيرش جهل خداوند است، مردود مى‌باشد، ادعاى عالمان اهل سنت مبنى بر ملازمه ميان اعتقاد به بداء و جهل خداوند مخدوش است. زيرا ماهيت نسخ و بداء يكى است.[٢]

٢. براى نسخ اقسامى قابل تصور است. اما بايد دانست كه اعتقاد به منسوخ‌ التلاوة با بقاى حكم، مستلزم پذيرش راهيافت تحريف در قرآن است.[٣]

٣. همان‌گونه كه از نسخ قرآن با سنت متواتر و قطعى قابل پذيرش است، نسخ قرآن به قرآن نيز فاقد اشكال بوده و در برخى از آيات نظير آيه امتاع، آيه شمار مقاتلين و ... واقع شده است. استاد معرفت در اين مبحث ضمن يادكرد ديدگاه استاد خود آيت‌الله‌ خوئى‌ مبنى بر عدم تحقق نسخ ميان آيات قرآن، آن را مخدوش دانسته است.[٤] هر چند در اين اواخر از ديدگاه خود برگشته و نظر استاد خود را صائب دانسته و معتقد بود كه ميان قرآن، نسخ واقع نشده است.[٥]

٤. تكثير در شمار آيات ناسخ و منسوخ از سوى كسانى همچون‌ نحّاس‌ به خاطر خلط ميان مفهوم نسخ با اصطلاحاتى ديگر همچون عام و خاص مطلق‌

[١] . همان، صص ٢٣٦- ٢٣٢.

[٢] . همان، صص ٢٨٠- ٢٧٣.

[٣] . همان، ج ١٧، صص ٢٩٤- ٢٨٥.

[٤] . همان، صص ٣٠٦- ٣٠٤.

[٥] . ر. ك: فصلنامه بينات، شماره ٤٤، صص ١٠٨- ٩٩.