معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٥ - نگاهى گذرا به مباحث جلد دوم كتاب التمهيد

٣. افزون بر عوامل پيش‌گفته، هشت عامل ديگر در پيدايش و گسترش اختلاف قرائات دخيل بوده‌اند كه عبارتند از: الف. ابتدايى بودن خط عربى؛ ب. خالى بودن خط از نقطه؛ ج. عارى بودن خط عربى از اعراب؛ د. خالى بودن از الف؛ ه. اختلاف لهجه‌ها؛ و. تحميل آراى شخصى؛ ز. زياده‌روى در برخورد ادبى با قرآن؛ ح. خودنمايى‌هاى علمى برخى از قاريان ...

استاد معرفت براى هر يك از موارد فوق، نمونه‌هاى روشن و عينى ارائه كرده است.[١]

٤. ميان قرآن و قرائت‌هاى مختلف تفاوت است. به استناد روايات اهل بيت (ع)، قرآن واحد و از سوى خداى واحد نازل شده است. اما اختلاف قرائت‌ها از سوى قاريان پديد آمده است. بنابراين هيچگاه نبايد به خاطر وجود اختلاف قرائت‌ها، تواتر قرآن را زير سؤال برد.[٢]

٥. به‌رغم وجود ديدگاه‌هاى مختلف درباره توجيه روايات سبعه احرف، بهترين و پذيرفته‌ترين ديدگاه در توجيه اين روايت آن است كه آن را بر اختلاف لهجه‌هاى مردم در تلاوت قرآن حمل كنيم. يعنى خداوند به خاطر دشوارى رعايت لهجه عرب در تلاوت قرآن، اجازه داده تا مردم ساير ملل و قبايل قرآن را با حفظ عربيت آن بر اساس لهجه‌هاى خود تلاوت كنند.[٣]

٦. استاد معرفت سه ضابطه ارائه شده براى پذيرش يك قرائت صحيح را كه عبارتند از: الف. صحت سند؛ ب. موافقت با رسم عثمانى؛ ج. سازگارى با قواعد عربى. مورد مناقشه قرار داده‌[٤] و معتقد است چون ما قائل به تواتر قرائت كنونى قرآن هستيم، پس اساساً صحبت از ضابطه قرائت صحيح از نظر ما موهون است. مبنا، انطباق قرائت با قرائت كنونى و متداول است.[٥]

٧. پس از بحث و بررسى درباره طبقات مختلف قاريان، ايشان بر اين نكته‌

[١] . همان، ج ٩، ص ٣٧.

[٢] . همان، صص ٨٣- ٤٢.

[٣] . همان، ص ٩٧.

[٤] . همان، صص ١٣٤- ١١٠.

[٥] . همان، صص ١٣٥- ١٣٤.