معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٤ - نگاهى گذرا به مباحث جلد دوم كتاب التمهيد

گرفته، نقش‌ عثمان‌ در تاريخ قرآن است. از نظر استاد معرفت، كار عثمان‌ در تشكيل گروهى به سرپرستى‌ زيد بن ثابت‌، به هيچ وجه به چينش آيات و سور مربوط نبوده، بلكه به سامان‌دهى قرائات ناظر بوده است كه با به صدا درآوردن زنگ خطر اختلاف مسلمانان در اين زمينه از سوى‌ حذيفة بن يمان‌، عثمان‌ به اين كار روى آورد. اما پس از تكميل كار توسط آن كميته، به‌رغم اذعان به خطاهاى رسم‌الخطّى، با آن با ديده تساهل نگريست و مجدداً اهتمام لازم نسبت به رفع آن اقدام نكرد.[١] از اين جهت ايشان شمارى از اشكالات رسم‌الخط عثمانى و عدم يكسانى در نگارش آيات و كلمات قرآنى را ارائه كرده است.

نگاهى گذرا به مباحث جلد دوم كتاب التمهيد

چنان كه اشاره كرديم، در جلد دوم كتاب‌ التمهيد دو مبحث مهم قرائات و نسخ انعكاس يافته است. از جمله امتيازات اين بخش از مباحث كتاب آن است كه استاد معرفت صرفاً به ارائه مبانى نظرى هر يك از اين دو بحث اكتفا نكرده، بلكه به بررسى آيات مورد بحث در زمينه قرائات و ناسخ و منسوخ پرداخته است.

مهم‌ترين ديدگاه‌هاى استاد معرفت در زمينه قرائات قرآن عبارتند از:

١. جمع قرآن توسط صحابه، كميته‌اى كه به سرپرستى‌ زيد بن ثابت‌ تشكيل شده، تساهل‌ عثمان‌ در برخورد با خطاهاى اين كميته از جمله عوامل اصلى پيدايش اختلاف در قرائات به شمار مى‌روند.[٢]

٢. به استناد روايت حضرت امير (ع) (لا يهاج القرآن بعد اليوم و لا يحول) هرگونه اصلاح و بازسازى قرائت كنونى مصاحف يا ساير تغييرات در آن روا نيست.[٣]

[١] . همان، صص ٣٦٥- ٣٣٨.

[٢] . همان، صص ٣٤٩- ٣٤٨.

[٣] . همان، ج ٢، صص ٨- ٧.