معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٣ - جمع قرآن
مصاحف مختلف صحابه و نيز اختلافهاى گزارش شده در چگونگى چينش سورههاى آنها است.[١] از سوى ديگر، ايشان بر اين باور است كه چون رسول اكرم (ص) پيوسته منتظر نزول وحى قرآن بود، نمىتوانست خود به جمع و تدوين قرآن همت گمارد. استاد معرفت آراى مختلف صاحبنظران را ياد كرده و معتقد است كه ديدگاه عموم صاحبنظران فريقين اجتهادى بودن چينش سورهها است. آنگاه ديدگاه استاد خود- آيتالله خوئى- را يادآور مىشود كه معتقد است قرآن با چينش كنونى تماماً با اشراف و نظارت پيامبر (ص) انجام گرفته و افزون بر نقد روايات نقل شده از زيد بن ثابت در اين زمينه، بر اين نكته پاى مىفشارد كه با رسالت رسول اكرم (ص) سازگار نيست كه آن حضرت بهرغم اهتمام به بسيارى از امور جزيى، از مسأله مهم تدوين قرآن غفلت كرده باشد. استاد معرفت در نقد ديدگاه استاد خود مىگويد كه جمع قرآن يك مسأله تاريخى است كه نمىتوان با مبانى عقلى و كلامى با آن برخورد كرد.[٢] استاد معرفت آنگاه به بررسى مصاحف صحابه بهويژه مصحف حضرت امير (ع)، مصحف عبدالله بن مسعود، مصحف ابى بن كعب و ... پرداخته است. در بررسى مصحف حضرت امير (ع) ضمن اهتمام به ديدگاه صاحبنظران مختلف درباره ويژگىهاى اين مصحف، بر اين نكته پاى مىفشارد كه تفاوت اساسى اين مصحف با قرآن كنونى، تفاوت در چينش آيات، و تأويلاتى است كه آن حضرت در حاشيه يا در لابهلاى آيات آورده است. بنابراين جايى براى ادعاى تحريف از سوى هيچكس باقى نمىماند.[٣]
از جمله مسائل مهم قرآنى كه در اين بخش از كتاب ايشان مورد توجه قرار
[١] . همان، صص ٢٨٢- ٢٨٠.
[٢] . همان، صص ٢٨٨- ٢٨٣. نگارنده در اين مبحث ديدگاه آيتالله خوئى را صائب مىداند و معتقد است افزون بر دلايل ارائه شده از سوى ايشان، دلايل متقن ديگرى نيز وجود دارد كه به وحيانى بودن چينش كنونى قرآن دلالت دارد. بر اساس گزارش برخى از دوستان قرآنپژوه، مرحوم استاد معرفت در اواخر حيات خود همگام با استاد خود آيتالله خوئى نظم و چينش سورههاى قرآن را نيز وحيانى دانسته است.
[٣] . همان، صص ٢٩٦- ٢٨٨.