معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٢ - جمع قرآن

روايات اسباب نزول عموماً داراى ارسال يا ضعف سنداند.[١] اين نكته‌اى است كه علامه‌ طباطبايى‌ نيز بر آن تأكيد كرده است.

٢. ميان سبب و شأن نزول تفاوت است. سبب نزول در جايى است كه رخدادى پيش از نزول آيه تحقق يافته و در نزول آيه تأثيرگذار باشد، اما در شأن نزول ممكن است هيچ رخدادى تحقق نيافته باشد.[٢] چنان كه ميان دو اصطلاح تنزيل و تأويل تفاوت است. تنزيل به ظاهر قرآن و تأويل به باطن قرآن ناظر است.[٣]

٣. برخى از روايات، سبب نزول نسبت‌هاى ناروا را متوجه پيامبران يا رسول اكرم (ص) ساخته است؛ نظير روايتى كه در آن آمده است پيامبر اكرم (ص) براى منافقان هفتاد بار استغفار كرده است.[٤]

٤. برخى از آيات قرآن جزو قضاياى خارجيه‌اند نه حقيقيه. از اين‌رو به شرايط عصر نزول ناظراند و نمى‌توان آن‌ها را لزوماً به همه زمان‌ها ناظر دانست. نظير آيه ٦ سوره بقره؛

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ.[٥]

جمع قرآن‌

يكى از مباحث پرچالش در زمينه تاريخ قرآن، چگونگى جمع و تأليف قرآن و شكل‌گيرى آن با چينش كنونى آيات و سور است. استاد معرفت معتقد است تنظيم كلمات و آيات قرآن وحيانى است‌[٦] اما تنظيم سوره‌هاى قرآن به‌صورت كنونى به‌دست صحابه انجام يافته است. مهم‌ترين برهان ايشان وجود

[١] . همان، صص ٢٤٦- ٢٤٥. نيز ر. ك: علامه طباطبايى، قرآن در اسلام، ص ١٢٨.

[٢] . همان، ص ٢٥٤. براى تفصيل بيشتر در اين زمينه ر. ك: علامه طباطبايى، قرآن در اسلام، ص ١٠٣؛ روش‌شناسى تفسير قرآن، صص ١٥٧- ١٤٤؛ دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهى، ج ١، صص ١٩٤- ١٩٢.

[٣] . همان، صص ٢٦٠- ٢٥٥.

[٤] . همان، صص ٢٥٢- ٢٥٠.

[٥] . همان، صص ٢٦٣- ٢٦١.

[٦] . همان، صص ٢٨٠- ٢٧٣.