معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٠٦ - خلاصه و نتيجهگيرى

يا عبارت نسخ تدريجى‌[١] نيز از سوى استاد مورد اشاره قرار گرفته است.

نسخ تمهيدى‌

گاهى شارع مقدس براى زمينه‌سازى نسخ چيزى، در مسير مبارزه با برخى عادات اشتباه كه بين مردم جا افتاده است، ابتدا حكمى‌كه هماهنگ با جامعه است را اجازه مى‌دهد، سپس عقب‌نشينى كرده و بنيان ناشايست اين رسم را در جامعه فرو مى‌ريزد.[٢] به عبارت ديگر، وقتى امكان نفى صريح و بى‌مقدمه عادت و يا رسمى وجود نداشته و يا اينكه هزينه بيش از حد متعارف در بردارد، براى تحقق هدف رشد و هدايت جامعه، زمينه‌سازى‌هايى صورت مى‌گرفت تا جامعه در پذيرش روش راستين مطلوب دين، آمادگى پيدا كند. پديده رقّيت و نيز ترخيص زدن زوجه، مصاديق اين نوع نسخ است. به نظر استاد، آيه ترخيص ضرب نازل شد تا مردم از معناى ضرب بپرسند و با راهنمايى‌هاى پيامبر، زمينه براى حذف يك عادت زشت در عرب جاهلى آماده شود. چرا كه پيامبر اكرم (ص) در تبيين آيه، به نوعى از ضرب- نه دردآور باشد و نه اثرى باقى گذارد- اشاره مى‌كنند[٣] كه در واقع ضرب نيست و به اين وسيله، ضرب واقعى مرد جاهلى را نفى مى‌كنند.

بنابراين گزينش نسخ براى اين روش تربيتى به معنى زمينه‌سازى براى نسخ يك عادت زشت است و نه به معنى نسخ حكمى شرعى.

خلاصه و نتيجه‌گيرى‌

از آنچه در مجال اندك ارائه شد، دريافتيم كه استاد معرفت در سايه كاوش‌هاى علمى خود، پس از سال‌ها باورمندى به وجود آيات منسوخه در قرآن و تلاش عالمانه در جهت اثبات آن، به نتيجه‌اى متفاوت دست‌يافته و با اقتدا به استاد برجسته خود آيت‌الله‌ خوئى‌، منكر وقوع نسخ (به معناى‌

[١] . مجله بينات، همان، ص ٦٩.

[٢] . همان، ص ٧١.

[٣] . همان، ص ٧٢.