معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٠٠ - انكار نسخ(به معناى مصطلح) در قرآن

فقيه شيعى- به پيروى از نظريه او پرداخت. قرن سيزدهم، شاهد ظهور معتقدين به انكار وقوع نسخ در قرآن است. مرحوم‌ هبة الله شهرستانى‌ در عراق و ولى الله سرابى‌ در ايران صاحبان تأليف در دفاع از اين عقيده‌اند.[١]

در قرن چهاردهم باورمندان اين ديدگاه، افزايشى چشمگير يافتند كه اين تحول در ميان دانشمندان اهل سنت آشكارتر بود. در ميان دانشمندان شيعى، آيت‌ الله‌ خوئى‌ و علامه‌ سيد مرتضى عسگرى‌ از منكرين وقوع نسخ در قرآن‌اند.

استاد معرفت نيز كه از باورمندان وقوع نسخ اصطلاحى در قرآن بود و نسخ برخى آيات قرآن را قطعى مى‌دانستند، در دهه پايانى حيات پر بركت خويش، به جمع منكران وقوع نسخ در اصطلاحى پيوست.

ما در پى تبيين ادله منكرين نسخ به معناى اصطلاحى نيستيم، تنها به يادآورى اين نكته بسنده مى‌كنيم كه بسيارى از دلايل منكرين نسخ مذكور- به‌ويژه در ميان اهل سنت- برخاسته از تعريفى است كه از نسخ ارائه كرده‌اند و يا انكارى است كه به اقتضاى زمان در دفاع از طعن و كنايه‌هاى مستشرقين بر مسلمانان صورت داده‌اند.

سه دانشمند برجسته شيعه كه در زمره منكرين وقوع نسخ اصطلاحى در قرآن قرار مى‌گيرند، هيچ يك به دلايل و مستندات ساير منكرين نسخ رويكردى نداشته‌اند. بلكه اين هر سه عالم شيعى بر اين باورند كه شاهدى بر وجود آيات منسوخ در قرآن كريم وجود ندارد. در اين ميان تنها آيت‌الله‌ خوئى‌ نسخ آيه نجوى را پذيرفته‌اند. هرچند در كنار اين پذيرش، قيود، شروط و توضيحات فراوانى نيز ارائه كرده‌اند.[٢]

اما علامه عسگرى‌ مطلقاً وجود حتى يك آيه منسوخ در قرآن را نمى‌پذيرند. در ديدگاه علامه، پس از نزول حكمى موقت بر پيامبر (ص) از طريق وحى غير قرآنى، با سپرى‌شدن مدت حكم و نسخ آن به وسيله يك وحى غير قرآنى ديگر، در راستاى آگاهى‌بخشى به مسلمانان، خبر آن حكم و نيز اعلام نسخ آن‌

[١] . عزت الله مولايى‌نيا، نسخ در قرآن، صص ٢٦٢- ٢٦١.

[٢] . همان، صص ٥٠٣- ٤٩٤.