معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٠ - شناخت مكى و مدنى

و به‌ويژه علامه‌ طباطبايى‌[١] مطرح شد، بيشتر متأثر از ذوق و نگرش عرفانى است كه براى تمام اشياى هستى، افزون بر وجود مادى، وجود مثالى نيز قائل‌اند. استاد معرفت از علامه‌ طباطبايى‌ مى‌پرسد كه وجود حقيقتى ديگر وراى ظاهر آيات و آنچه اينك در اختيار ما است، چه فايده دارد؟ اگر مقصود آن است كه دست ما به آن حقيقت والا و متعالى نمى‌رسد، پس چرا از اين كتاب كه اينك در دست ما است، به‌عنوان كتاب هدايت و ارشاد ياد شده است؟[٢]

ايشان روايات عامه و خاصه را در زمينه نزول قرآن در شب قدر به آسمان چهارم يا بيت‌المعور را متعرض شده و پس از ذكر حمايت محدثان فريقين از دو نزول دفعى و تدريجى قرآن، همچنان اين پرسش را مطرح مى‌كند كه نزول دفعى قرآن به آسمان چهارم يا بيت‌المعمور چه فايده‌اى به همراه دارد؟ در پى آن ديدگاه‌ فخر رازى‌ مبنى بر آنكه شايد خداوند مى‌خواست كار آمد و شد جبرئيل از آسمان چهارم يا بيت‌المعمور به آسمان دنيا براى فرود آوردن بخش‌هايى از آيات به‌صورت تدريجى به پيامبر (ص) را تسهيل كند، آن را به سخريه گرفته كه مگر درباره عوالم مجردات مى‌توان از صعوبت سير و سياحت سخن گفت.[٣]

ايشان مبنايى خاص در اين زمينه ارائه كرده‌اند و آن اينكه مفاد روايات نزول جزو امور عبادى نيست كه جاى تعبّد باشد. از سوى ديگر چون قابل تعقل نيست، يعنى عقل اين مفاد را برنمى‌تابد، نمى‌توان مضمون آن‌ها را پذيرفت.

شناخت مكى و مدنى‌

از جمله مباحث مفيد و علمى جلد نخست كتاب‌ التمهيد، مبحث «مكى و مدنى» است. استاد معرفت در اين بحث با تأكيد بر مبناى زمان هجرت به‌عنوان‌

[١] . ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٢، صص ١٦- ١٥.

[٢] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، صص ١٢٠- ١١٥.

[٣] . همان، صص ١١٩- ١١٦.