معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٩٩ - انكار نسخ(به معناى مصطلح) در قرآن

پيشينيان از نسخ است. استاد معرفت نسخ تعداد زيادى از آيات را از اين طريق نفى كرده‌اند.

٥. ديگر روش‌ها: تحليل منطقى كلام، تفسير راستين آيات، رويكرد به علوم قرآنى و حديث، تحليل‌هاى اصولى، بررسى‌هاى ادبى كلام و ارج‌نهادن به نقل‌هاى تاريخى، ديگر روش‌هاى استاد در اين عرصه است. جدول ارائه شده در پايان جلد دوم كتاب‌ تمهيد، تصويرى از بررسى‌هاى محققانه ايشان ارائه مى‌كند. استاد پس از بررسى ٢٢٨ آيه، كه احتمال نسخ آن‌ها مطرح شده است، تنها نسخ ٢٠ آيه را تأييد مى‌كنند.

بررسى ديدگاه اخير استاد معرفت در زمينه نسخ‌

انكار نسخ (به معناى مصطلح) در قرآن‌

عده‌اى از دانشمندان علوم قرآنى، نسخ در احكام الهى را مطلقاً محال مى‌دانند و در مقام اثبات اين ادعا، لازمه اعتقاد به نسخ را پذيرش جهل الهى يا ضعف او در تشريع مى‌دانند. بديهى است چنين ادعا و استدلالى برخاسته از نگاه يك سويه به امر تشريع الهى است. چه اينكه الزاماً صدور هر حكمى‌از جانب خداوند تنها به قصد اجراى آن حكم صورت نمى‌پذيرد. گاه آزمايش و امتحان و يا اتمام حجت، غرض تشريع حكم است. در اين شرايط، تكليف و برداشتن تكليف، هر دو داراى حكمت و مصلحت است،[١] و نه برخاسته از جهل و ضعف خداوند! گذشته از اينكه در خصوص نسخ، حكمى كه از ابتدا براى زمان معينى تشريع شده است، پس از سرآمدن زمان اجراى آن، با تشريعى ديگر منسوخ مى‌شود.

آنچه به نظر مى‌رسد اينكه تا اوايل قرن چهارم هجرى، از انكار وقوع نسخ در قرآن خبرى نيست. در اين قرن، محمدبن بحر ابومسلم اصفهانى‌ (٣٢٢ ه. ق) براى اولين بار به انكار نسخ مصطلح پرداخت. پس از او ابن جنيد (١٨١ ه. ق)-

[١] . سيدابوالقاسم خوئى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٢٨٠.