معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٩٨ - مستندات استاد معرفت در اثبات نسخ آيات

١. تكيه بر اجماع علما: در اثبات نسخ آيه امتاع به آن استناد مى‌كنند.[١]

اگرچه در همين آيه، ايشان روايات رسيده از عامه و خاصه را در حد تواتر مى‌دانند، اما در خصوص اجماع علما، به تبيين كاشفيت آن از قول معصوم نمى‌پردازند. شايد منظور ايشان از اجماع، اتفاق كلمه علما بر عدم تأثير اين آيه در افتاء است. چنانكه در ادامه بدان اشاره مى‌كنند.[٢]

٢. استناد به اتفاق مفسران: استاد در جهت اثبات نسخ ٥ آيه، به اين روش استدلال كرده‌اند. از آن جمله است، آيات امتاع،[٣] عدد جنگجويان،[٤] اتيان فاحشه،[٥] توارث از طريق ايمان‌[٦] و ....

اكنون جاى اين پرسش است كه آيا مى‌توان اتفاق كلمه مفسران را در اثبات نسخ يك آيه معتبر دانست؟ آيا آنچه در كتب تفسير آمده، همگى برخاسته از تحقيق و تتبع است؟ آيا آفت نقدهاى فاقد تحليل، از معضلات جدى تفاسير ما نيست؟ بنابراين نمى‌توان صرف اتفاق كليه مفسرين بر نظرى را، دليل بر درستى آن دانست، مگر آنكه با دلايلى ديگر كه در روش تحقيق و تحليل متون دينى معتبر است، تأييد شود.

٣. در نظر داشت شرايط تحقق نسخ: در اين ميان توجه به تنافى يا عدم تنافى دو آيه، سهم بيشترى به خود اختصاص داده است. توجه به گسترده مفهومى نسخ كه تنها ساحت تشريع را بر مى‌تابد و نيز ناظر بودن مفاد آيات به يكديگر، ساير شروط نسخ است كه از سوى ايشان مورد استناد قرار گرفته است.

٤. توجه به تعريف نسخ و تفاوت آن با تخصيص و تقييد: شمار آياتى كه آيه‌اى عام را تخصيص زده‌اند، كم نيست. اين اشتباه برخاسته از تلقى برخى از

[١] . همان، ج ٢، ص ٣٠٥.

[٢] . همان، ج ٢، ص ٣٠٦.

[٣] . همان، ج ٢، ص ٣٠٥.

[٤] . همان، ج ٢، ص ٣٠٣.

[٥] . همان، ج ٢، ص ٣٠٧.

[٦] . همان، ج ٢، ص ٣١١.