معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٨٩ - بررسى اصطلاحى

آيت‌الله معرفت رويكرد چندانى به بررسى لغوى نسخ نداشته‌اند. ايشان نسخ را به معناى فسخ و گسستن چيزى پيوند خورده دانسته‌اند.[١] گويا مقصود ايشان از فسخ، همان ازاله است كه اين برداشت در ادامه بيانات ايشان تأييد مى‌شود. چه اينكه فسخ را در كنار محو كامل آورده‌اند. بر اين اساس، به نظر مى‌رسد نخستين معنايى كه به ذهن شنونده متبادر مى‌شود، ازاله است و بنابراين در صورت عدم وجود قرينه همين معنا پذيرفته است.

بررسى اصطلاحى‌

بى ترديد اين مجال، ارائه گزارش كاملى از سير تطور اصطلاحى نسخ در بستر مطالعات اسلامى را بر نمى‌تابد. پيش از اين پژوهشگران اين عرصه به تفصيل بدان پرداخته‌اند.[٢]

تنها اشاره به اين نكته ضرورى است كه تعاريف آغازين بيشتر به مفهوم‌شناسى ناسخ يا منسوخ اختصاص داشته است. يكى از بهترين تعاريفى كه از سوى دانشمندان علوم قرآنى معتقد به وقوع نسخ در قرآن، ارائه شده و از باريك‌بينى و ژرف‌نگرى گوينده نشان دارد، تعريف استاد فقيد آيت‌الله معرفت است:

[١] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٢٥.

[٢] . عزت الله مولايى‌نيا، نسخ در قرآن، صص ١٣٠- ١٠١.