معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٧٦ - ٥ انعطاف در كميت آيات متشابه

و توان علميش در شرايط مختلف تغيير كند؛ انسان ديگرى ممكن است با او هم‌سطح نباشد؛ فرد سومى شايد با هيچ يك از آن دو نفر از نظر علمى و عملى هم‌سنخ نباشد، در نتيجه آيه‌اى كه براى فردى در ظرف و زمان خاصى متشابه بوده، در شرايط ديگر متشابه نباشد و ممكن است براى فرد ديگرى در همان زمان متشابه باشد.

استاد معرفت به اين مبنا معتقد است؛ زيرا مى‌گويد: اهل بيت كه بهترين نمونه راسخان در علم‌اند و نيز عالمان آگاه بر مبانى دينى، تأويل آيات متشابه را مى‌دانند. از اين بيان روشن خواهد شد كه علم به آيات متشابه، به ظرفيت علمى خود افراد وابسته است. هر گاه انسان بر مبانى دينى و قرآن آگاه باشد، ديگر براى او آيه‌اى متشابه نخواهد بود.[١]

عنوان تشابه نوعى كه استاد معرفت، بيان داشته‌اند نيز تأكيدى واضح بر انعطاف در كميت آيات متشابه است؛ زيرا ايشان مى‌گويند آياتى در قرآن است كه انسان‌ها نوعاً (نه همه و نه عده خاص) در مورد آن‌ها گرفتار شبهه و اشتباه مى‌شوند، ولى احياناً كسانى هستند با سبق اطلاعات و واقف بودن به رموز معانى و الفاظ وارده در قرآن كه دچار اين اشكال نشوند، لذا تشابه در قرآن شأنى و نوعى است.[٢]

حق آن است كه گفتار استاد معرفت صحيح است؛ اما لازمه آن عدم تعيين عددى خاص براى آيات متشابه است، ولى ايشان برخلاف لازمه اين گفتار، معتقدند تعداد آيات متشابه به دويست آيه در صورت حذف موارد تكرارى نمى‌رسد.

اگر منظور استاد، نوع مردم است، بايد گفت نوع مردم هم نسبت به آيات قرآن، به شدّت متغيرند. مثلًا در پنجاه سال پيش شايد باسوادها كمتر از نيمى از جمعيت ايران را تشكيل مى‌دادند، اما اكنون بيش از نود درصد را تشكيل مى‌دهند. تعداد افرادى كه درباره قرآن تا قبل از بيست سال پيش در ايران پايان‌نامه نوشته‌اند، شايد در حدود نصف افرادى هستند كه تنها در پنج سال‌

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، ص ٤٢.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٧٧٧- ٧٧٦.