معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٧٣ - ٣ بلندى معنا و ظهور مذاهب جدلى دو عامل تشابه در قرآن

و اگر براى كلام ظهورى وجود ندارد و حامل احتمالات مختلف و قابل توجيه درست و نادرست است و مردم نوعاً در آن‌ها سرگردان و گاهى گمراه مى‌شوند، بايد گفت اين همان تشابه اصلى است نه عرضى؛ حال چه مذاهب جدلى در مورد اين آيات چيزى بگويند يا سكوت پيشه كنند!

٢. در تمهيد علت تشابه اصلى را بلنداى معانى قرآن و كوتاهى الفاظ و اسلوب كلام عرب، به‌خصوص در حجاز، بيان داشته‌اند.

اما آنچه كه در كتاب‌ شبهات و ردود حول القرآن‌ آمده، علتى ديگر است؛ زيرا در آنجا مى‌گويند: آيات متشابه امانت‌هايى‌اند كه براى امت اسلامى به امانت گذاشته شده‌اند تا ذخيره‌اى گران‌بها براى مسير شريعت ابدى اسلام باشد. به‌طورى كه هر قدر زمان گذر كند، نشانه‌هاى روشن از اين آيات ظهور يابد تا در گذر ايام، مسير سعادت آدمى را درخشان سازد. اين دسته از آيات، داراى درخشش است كه با انوار خود متناسب با ظرف‌هاى زمانى و شرايطى كه در هر زمانى ظهور مى‌كند، مى‌درخشد. روزى درخشش آن‌ها در حدّ ابتدايى و به ميزان ترجمه الفاظ خودنمايى مى‌كند و روزى ديگر، معناى عميق و عميق‌ترى را طبق تعمق عقول انسان‌ها و رشد فكرى آنان، به نمايش مى‌گذارند. اين از حكمت خداوند است كه شريعت اسلامى را شريعت جاودانه قرار داده و همين امر موجب شده است كه قرآن- حتى در آيات متشابه آن- ولو يك روز، مورد حيرت و سرگردانى امت قرار داده نشده كه از آن چيزى را درك نكنند.[١]

روشن است كه در عبارت فوق، علت وجود آيات متشابه، ضرورت جاودانگى قرآن ذكر شده است. بنابراين، بهتر بود اين عامل هم، در كنار دو عامل ذكر شده در التمهيد بيان و ميان آن‌ها نسبت‌سنجى مى‌شد.

البته چون استاد كتاب‌ شبهات‌ را بعد از كتاب‌ التمهيد نوشته‌اند، شايد بتوان گفت رأى نهايى ايشان همان است كه در كتاب‌ شبهات‌ آمده است و يا در صدد بيان تمامى علل و حكمت‌هاى تشابه نبوده‌اند.

[١] . شبهات و ردود حول القرآن، ص ٣٩٤- ٣٩٣.