معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٧١ - ٣ بلندى معنا و ظهور مذاهب جدلى دو عامل تشابه در قرآن

در آيات متشابه ذاتى باشد، ديگر قابل حل نيست و كسى نمى‌تواند به مفهوم آن‌ها آگاهى يابد، چرا كه ذاتى قابل انفكاك از ذات نخواهد بود؛ اما اگر نسبى باشد، و نسبت به افراد و زمان‌ها مختلف شود، به منزله امكان وقوع انفكاك تشابه از آيات است. به تعبير ديگر، تشابه قابل زوال است. چنين رويكردى قابل قبول خود استاد معرفت مى‌باشد و عبارتى كه از ايشان نقل كرديم گوياى اين پذيرش است. پس مى‌توان ادعا كرد كه نزاع كاملًا لفظى است، گرچه عبارت علامه در ثبوت تشابه نسبى و انكار تشابه بالذات طبق مباحث منطقى و فلسفى بنا نهاده شده و از اين نظر از واژه‌هاى به كار رفته در كلام استاد معرفت گوياتر است.

٣. بلندى معنا و ظهور مذاهب جدلى دو عامل تشابه در قرآن‌

از صدر اسلام تاكنون درباره آيات متشابه، اين پرسش مطرح بوده است كه چرا خداوند در قرآن مجيد، آياتى متشابه و مشكل‌زا و نامفهوم و يا نيازمند دقت فراوان و محتاج به تأويل نازل كرده است؟

اين پرسش هم از سوى مؤمنان به قرآن طرح شده و هم از سوى مخالفان آن به اشكال گوناگون ذكر شده است:

آقاى‌ هاشم عربى‌ در ملحق كتاب خود، به نحو خاصى اين شبهه را مطرح كرده و گفته است: در قرآن تناقض وجود دارد، زيرا از طرفى خداوند قرآن را به ميسّر بودن و بدون تعقيد و ابهام توصيف مى‌كند؛ زيرا مى‌گويد:

فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ‌[١]

از طرفى قرآن شامل آياتى متشابه است كه عامه مردم از فهم اين نوع از آيات محرومند و اين آيات فايده‌اى براى عموم مردم ندارند، جز آنكه بر زبان، آن را تلاوت مى‌كنند و چيزى از آن درك نمى‌كنند.[٢]

نيز برخى از كافران گفته‌اند:

شما مى‌گوييد تكاليف مردم در اين كتاب تا قيامت مكتوب است، در

[١] . دخان، آيه ٥٨.

[٢] . ر. ك: شبهات و ردود حول القرآن الكريم، ص ٣٩٣؛ به نقل از: هاشم عربى، الاسلام، ص ٣٧٩.