معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٥٨ - نظر استاد معرفت(ره)

تدبّر در همه آيات قرآن سفارش شده است:

أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها[١]

اين نكته به آيات متشابه منحصر نيست تا راز تشابه را در آن بدانيم. تعقل در آيات آفاتى و انفسى مورد توصيه‌هاى اكيد قرآن است.

استاد معرفت (قدس سره) پس از نقل نظر ابن رشد و هم‌عقيده دانستن‌ فخر رازى‌ با وى، عقيده او را در توجيه وجود متشابه در قرآن جامع نمى‌داند و معتقد است اين توجيه تنها از راز تشابه از آيات مربوط به مبدأ و معاد پرده برمى‌دارد و بسيارى از آيات متشابه ديگر از چارچوب اين توجيه خارج است. آن‌گاه نظر خود را درباره راز وجود آيات متشابه در قرآن ذكر مى‌كند.

پيش از ذكر نظر صائب مرحوم استاد معرفت، متذكر مى‌شويم كه نظر ايشان با ديدگاه مرحوم‌ بلاغى‌ و ابن عاشور و به گفته خودشان با سومين توجيه شيخ‌ محمد عبده‌[٢] و نظر مرحوم علامه‌ طباطبايى‌ يكى است.[٣] شگفت از برخى قرآن‌پژوهان معاصر است كه پس از نقل و نقد نظر شيخ‌ محمد عبده‌ و نقل و نقد نظر مرحوم علامه‌ طباطبايى‌، تنها به نقل نظر استاد معرفت (ره) اكتفا مى‌كند.[٤] با اينكه به عقيده مرحوم استاد، اين سه نظر با هم يكى است و اگر اين نظر نقدپذير باشد، بايد اشكال‌ها را متوجه هر سه نفر داشت.

نظر استاد معرفت (ره)

استاد معرفت (ره) در التمهيد مى‌نويسد:

از وقوع تشابه در قرآن كريم كه كتابى آسمانى و جاويد است، گريزى نيست، چون قرآن مفاهيمى بلند را در سطح تعابير قابل فهم مردم آن زمان، تنزل مى‌داد. قرآن ناگزير بود مفاهيمى جديد و دور از ادراك‌

[١] . محمد، آيه ٢٤.

[٢] . محمد رشيد رضا، المنار، ج ٣، ص ١٧٠.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، صص ٢٣- ١٩.

[٤] . على‌اصغر ناصحيان،« فلسفه وجود متشابهات در قرآن»، مجله تخصصى دانشگاه علوم اسلامى رضوى، صص ٢٨- ٢١، سال اول، شماره اول. گفتنى است كه بر اين مقاله نقدهاى عديده‌اى وارد است كه جاى ذكر آن نيست.