معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٤٠ - اقسام نظمآهنگ

موسيقى آن از درون واژه‌ها و از لابه‌لاى آن به شكلى شگرف بيرون مى‌تراود.[١]

ايشان در تكميل بحث تفاوت ميان دو موسيقى (نظم‌آهنگ) قرآنى به سخن‌ محمّد مندور اشاره مى‌كند كه مى‌گويد:

موسيقى واضح و عريان مانند زنگ تند، به سهولت قابل تقليد است و از اين رو اصالت و عمقى ندارد. موسيقى عميق (باطنى) موسيقى روح است نه موسيقى لفظ، و گرچه غالباً خواننده عادى از آن بى‌خبر مى‌ماند، ولى اصالتش همواره پايدار و تقليد از آن ارزنده است و در اعماق روح، ماجراهايى برپا مى‌كند كه جزو گروه اندكى از خوانندگان از آن غافل مى‌مانند.[٢]

آرى! در ميان اين همه هياهو، عبارات قرآنى خصوصيات منحصر به فرد خود را دارند و چون پديده‌اى تفسيرناپذير جلوه مى‌كنند. يگانه توجيه باورمندانه‌اى كه مى‌توان از آن داشت، اين است كه قرآن سرچشمه‌اى دارد دور از دسترس انسان.

بررسى نظم‌آهنگ قرآنى در ميان اين دو موسيقى، وقتى ارزش دو چندان مى‌يابد كه از ديدگاه همه انسان‌ها- عرب و غير عرب، عارف و عامى- مورد بررسى قرار گيرد. در اين معيار دو نكته قابل توجّه است:

١. فطرى بودن پديده زبان و زبان‌آموزى در انسان؛

٢. فطرى بودن زبان قرآن.

حضرت آيت‌الله معرفت (ره) در ادامه و براى تبيين اصول دو نكته مذكور و ارتباط آن‌ها با بحث نظم‌آهنگ قرآنى، به ديدگاه‌ مصطفى محمود در اين باره اشاره مى‌كند كه مى‌گويد:

تمام نقش‌هاى قرآنى را مى‌يابى كه به وسيله اين برخوردهاى سريع و سايه‌هاى محكم و الفاظى كه داراى زنگ و صوت و تصوير هستند، رسم شده‌اند. به سبب مجموع اين دلايل است كه قرآن كتابى است غير قابل ترجمه. قرآن، زبان خود قرآن است، به زبان‌هاى ديگر، چيز ديگرى غير از قرآن خواهد بود، كه‌ إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا[٣] و در اين سخن تحديدى‌

[١] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صصص ٣٩١- ٣٨٩.

[٢] . ر. ك: محمد مندور، در نقد و ادب، صص ١٤٠- ١٣٩.

[٣] . يوسف، آيه ٢.