معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٣٨ - اقسام نظمآهنگ

آنگاه است كه‌ انّ من البيان لسحرا آشكارا مشاهده مى‌شود و اين همان نظم‌آهنگ قرآنى است كه نغمه‌اى است فرح‌بخش و روح‌افزا، كه ديگر نغمه‌ها را رسوا ساخته، روان آدمى را آرامش بخشيده، از آلايش‌ها و پليدى‌ها پاكيزه كرده، درخشش داده و به سوى فضاى لايتناهى آسمان معنويت به پرواز در مى‌آورد. همچنين غذاى روح است كه روان آدمى را نويد خوشبختى مى‌دهد و سعادت، طهارت و قداست ارزانى مى‌دارد.[١]

اقسام نظم‌آهنگ‌

يكى از نكات مورد نظر در مسأله نظم‌آهنگ، موسيقى قرآنى است كه از عميق‌ترين رازها در تركيب قرآنى به شمار مى‌رود. نه شعر و نثر و نه كلامى مسجع است؛ بلكه عبارات ويژه‌اى از الفاظ است كه از موسيقى باطنى آن كاشف مى‌باشد.

به‌طور كلى نظم‌آهنگ موسيقايى قرآن را دو عرصه است:

١. موسيقى بيرونى؛ ٢. موسيقى درونى.

«موسيقى بيرونى» دستاورد صنايعى مانند قافيه، سجع و تشطير سخن منظوم به مصراع‌هاى مساوى و بحور قراردادى است كه همگى، قالب‌هاى مجرّد لفظى و پيوسته به شمار مى‌آيند،[٢] ولى در قرآن، جنبه‌اى متفاوت با تعريف مذكور است. موسيقى بيرون در نظم‌آهنگ قرآن را موسيقى ظاهرى مى‌گويند و عبارت از آن نجوايى است كه وقتى مى‌شنوى، به وجد مى‌آيى و جنبه خارجى دارد و از تقسيم كلام در پاره‌هاى مساوى و سپس قافيه‌بندى خاص و متفاوت از نثر، شعر و سجع در هر عبارت پديد مى‌آيد.[٣]

موسيقى يا نظم‌آهنگ درونى، دستاورد جلالت تعبير و ابهّت بيان پديد آمده از مغز كلام و كنه آن است. فاصله نوع نخست با نوع دوم نيز بسيار است؛ زيرا

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٥، صص ٢٥٣- ٢٤٩.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت،« نظماهنگ در قرآن( ٢)»، فصلنامه ميراث جاويدان، ش ٢، ص ١٠.

[٣] . ر. ك: محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٣٨٥- ٣٨٣.