معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٣ - نگاهى به مقدمه كتاب«التمهيد»

مدعى شد كه آيت‌الله‌ خوئى‌ در پيدايش افق قرآن در ذهن استاد معرفت نقش اساسى داشته است. شاهد مدعا آنكه استاد معرفت هماره در آثار قرآنى خود از آيت‌الله‌ خوئى‌ به‌عنوان «سيدنا الاستاد» تعبير كرده و در مباحثى همچون تاريخ قرآن، قرائات، ناسخ و منسوخ تحريف‌ناپذيرى قرآن و ... به‌صورت مكرر از استاد خود و ديدگاه‌هاى ايشان با تجليل و احترام ياد كرده است.[١] به‌خصوص كه تحت همين تأثير در كتاب‌ صيانة القرآن من التحريف‌ اذعان مى‌كند كه عنوان اثر خود را از عنوان كتاب‌ البيان‌ استاد خود آيت‌الله خوئى وام گرفته است.[٢]

نگاهى به مقدمه كتاب «التمهيد»

استاد معرفت در مقدمه كتاب، نخست شمارى از آثار مهم علوم قرآنى شيعه و اهل سنت در گذشته و حال را بر اساس قرون مختلف برشمرده است.[٣] اين آثار را در نگاهى كلى به چهار دسته مى‌توان تقسيم كرد:

١. آثارى كه تنها از آن‌ها در منابع تاريخى ياد شده و اينك در اختيار ما قرار ندارند. عموم كتاب‌هاى برشمرده مربوط به سده دوم چنين است.

٢. آثارى كه به‌صورت گسترده و فراگير به بررسى شمارى از علوم قرآنى پرداخته‌اند. نظير كتاب‌ البرهان فى علوم القرآن‌ از بدرالدين زركشى‌[٤] و الاتقان فى علوم القرآن‌ از جلال الدين سيوطى‌.[٥]

٣. آثارى كه به‌عنوان تفسير فراهم آمده‌اند؛ با اين حال بخشى از مباحث علوم قرآنى در مقدمه آن‌ها منعكس شده است. نظير تفسير تبيان‌، مجمع البيان‌، آلاء الرحمن‌ و ....

٤. آثارى كه با عنوان و رويكردى غيرقرآنى تدوين يافته، اما به خاطر

[١] . براى نمونه ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ٢٨٤- ٢٨٣؛ ج ٢، صص ٧٧، ٩٠، ٣٠٤ و ....

[٢] . محمدهادى معرفت، صيانه القرآن من التحريف، ص ٨٧.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٠٧.

[٤] . زركشى در اين كتاب درباره ٤٧ نوع از علوم قرآن گفت‌وگو كرده است.

[٥] . در كتاب الاتقان سيوطى ١٨١ نوع از انواع علوم قرآنى مورد بحث قرار گرفته است.