معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٢٩ - آسيبهاى تفسير علمى قرآن

فقرزدايى در اقتصاد و مديريت و نيز رعايت اخلاق اسلامى در مديريت و نيز توجه به دو بعدى بودن شخصيت انسان (روح و جسم) در روان‌شناسى و با توجه به خدامحورى به جاى انسان‌محورى (اومانيسم) علوم انسانى مى‌تواند مبانى جديدى براى اين علوم بوجود آورد و جهت جديدى به آن‌ها بدهد به‌طورى كه علوم انسانى جديدى در جهان پديد آيد.

تذكر: مرحوم استاد معرفت در كتاب‌هاى خود به‌صورت صريح از دو مورد اخير ياد نكرده، بلكه در مورد تفسير علمى بيشتر به اعجاز علمى پرداخته است.

آسيب‌هاى تفسير علمى قرآن‌

١. علوم تجربى، غالباً قطعى نيست و نظريات و تئورى‌هاى آن، متزلزل است و بعد از مدّتى تغيير مى‌كند؛ حال اگر قرآن را با علوم متزلزل و غير قطعى تفسير كنيم، پس از مدّتى كه آن نظريه‌ها تغيير كرد، مردم در مورد بيانات قرآنى شك كرده و ايمان آن‌ها متزلزل مى‌شود؛ براى مثال، اينكه بعضى افراد قرآن را با هيئت بطلميوسى تفسير كردند و افلاك نه‌گانه را با آيات قرآن تطبيق دارند و پس از قرن‌ها، آن نظريه باطل شد، موجب شد تا بعضى گمان كنند علم هيئت جديد (كپرنيكى) با قرآن در تعارض است.[١]

همانطور كه گذشت، مرحوم علامه معرفت اين خطر را گوشزد كرده و مى‌فرمايد از آنجا كه علوم قطعى نيست، به صورت احتمالى در تفسير علمى سخن بگوييم.[٢]

٢. تفسير علمى در بسيارى از موارد به تفسير به رأى منجر مى‌شود؛ زيرا افرادى كه در صدد تفسير علمى قرآن هستند، به دلايل متعدّدى كه در ذيل مى‌آيد، به دام اين مسأله گرفتار مى‌آيند:

الف. بعضى افراد تخصّص كافى در قرآن و تفسير آن ندارند و بدون داشتن شرايط يك مفسّر، به تفسير علمى قرآن اقدام مى‌كنند و اين، يكى از مواردى است كه افراد به دام تفسير به رأى مى‌افتند.

[١] . ذهبى، التفسير و المفسّرون، ج ٢، صص ٤٩٤- ٤٩١.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٦، ص ٢٦.