معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٢١ - ب دشوارى تنفس در ارتفاع بالا

ب. دشوارى تنفّس در ارتفاع بالا

وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ.[١]

اين آيه از سختى و دشوارى زندگى گمراهان سخن مى‌گويد و آنان را به كسى تشبيه مى‌كند كه در حال صعود به لايه‌هاى بالايى جوّ است و در اثر اين صعود، دچار تنگى نفس و فشار سخت بر سينه خود مى‌شود.

مفسّران پيشين در وجه تشبيه، در آيه فوق اختلاف نظر دارند. برخى بر اين باور بوده‌اند كه مقصود تشبيه به كسى است كه بيهوده مى‌كوشد تا پرواز كند و مانند پرندگان در آسمان به پرواز درآيد، چون اين كار برايش مقدور نيست، ناراحت مى‌شود و از شدت ناراحتى، نفس كشيدن بر او دشوار مى‌شود.

برخى گفته‌اند كه اين تشبيه همانند حالتى است كه درختان نونهال بخواهند در جنگل‌هاى انبوه رشد يابند، اما درختان كهن سر در هم كرده، راه سر بر افراشتن را مسدود مى‌كنند و اين درختان تازه رشد به سختى و دشوارى راه خود را به فضاى آزاد باز مى‌كنند. مطالبى از اين قبيل گفته شده است كه هيچ كدام مفهوم آيه را به‌خوبى روشن نمى‌سازد.

ولى امروزه با پى بردن به پديده فشار هوا در سطح زمين و تناسب آن با فشار درجه خون از داخل بدن، كه موجب تعادل فشار بيرونى و درونى است، وجه تشبيه در آيه بهتر روشن شده و تا حدودى از ابهامات تفاسير پيشين كاسته شده است.

اشتباه مفسّران پيشين در اين بوده كه از تعبير يَصَّعَدُ فِى السَّماءِ- با تشديد صاد و عين و به كار بردن «فى»- كوشش براى صعود به آسمان را فهميده‌اند. در صورتى كه اگر اين معنا مقصود بود، بايستى واژه «الى» را به جاى «فى» به كار مى‌برد. ديگر آنكه «يصعّد»- از نظر لغت- مفهوم «صعود و بالا رفتن را نمى‌دهد، بلكه كاربرد اين لفظ- از باب تفعّل «تصعّد»- براى افاده معناى به دشوارى افتادن مى‌باشد، به گونه‌اى كه از شدّت احساس سختى، نفس در سينه تنگ شود. در لغت‌ تَصَعَّدَ نَفَسُه‌ به معناى به دشوارى نفس كشيدن و تنگى سينه‌

[١] . انعام، آيه ١٢٥.