معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٠٤ - ج استخدام علوم براى فهم و تبيين بهتر قرآن

انجام دهد و اگر با انتخاب يك نظريه علمى، آن را بر قرآن تحميل كند، پا در طريق تفسير به رأى گذاشته كه در روايات، وعده عذاب به آن داده شده است.

مرحوم علامه معرفت نيز با تأكيد بر اين مطلب مى‌نويسند:

ما درصدد تطبيق آيات قرآن بر نظريات علمى تغييرپذير نيستيم، ... اگر آيه بر ابهام خود باقى باشد، بهتر است از اينكه بر نظريه علمى غيرقطعى تطبيق شود كه چه بسا تحميل بر آيه بشود.[١]

ج. استخدام علوم براى فهم و تبيين بهتر قرآن‌

در اين شيوه از تفسير علمى، مفسّر با دارا بودن شرايط لازم و با رعايت ضوابط تفسير معتبر، به تفسير علمى قرآن اقدام مى‌كند. يعنى تلاش مى‌كند با استفاده از مطالب قطعى علوم- كه از طريق دليل عقلى پشتيبانى مى‌شود- و با ظاهر آيات قرآن- طبق معناى لغوى و اصطلاحى- موافق است، به تفسير علمى بپردازد و معانى مجهول قرآن را كشف و در اختيار انسان‌هاى تشنه حقيقت قرار دهد. اين شيوه تفسير علمى، بهترين نوع و بلكه تنها نوع صحيح از تفسير علمى است.

در مبحث آينده، معيار اين گونه تفسير را به‌طور كامل بيان خواهيم كرد، اما در اينجا تأكيد مى‌كنيم كه در اين شيوه تفسيرى، بايد از هرگونه تأويل و تفسير به رأى، پرهيز كرد و تنها به‌طور احتمالى از مقصود قرآن سخن گفت؛ زيرا علوم تجربى به خاطر استقراى ناقص، و مبناى ابطال‌پذيرى كه اساس آن‌ها است، كمتر مى‌تواند مطلب علمى قطعى بيان كند.

براى مثال، آيه شريفه‌

الشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَها؛[٢]

خورشيد در جريان است تا در محل خود استقرار يابد.

در زمان صدر اسلام كه نازل شد، مردم همين حركت حسّى و روزمرّه خورشيد را مى‌دانستند؛ به اين ترتيب از اين آيه، همين حركت را مى‌فهميدند،

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٦، ص ١٢.

[٢] . يس، آيه ٣٨.