معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٠٢ - الف استخراج همه علوم از قرآن كريم

الف. استخراج همه علوم از قرآن كريم‌

طرفداران قديمى تفسير علمى مانند: ابن أبى‌الفضل المرسى‌، غزالى‌ و ... كوشيده‌اند تا همه علوم را از قرآن استخراج كنند؛ زيرا عقيده داشتند كه همه چيز در قرآن وجود دارد و در اين راستا، آياتى را كه ظاهر آن‌ها با يك قانون علمى سازگار بود، بيان مى‌كردند و هر گاه ظواهر قرآن كفايت نمى‌كرد، دست به تأويل مى‌زدند و ظواهر آيات را به نظريه‌ها و علومى كه در نظر داشتند، بر مى‌گرداندند و از اينجا بود كه علم هندسه، حساب، پزشكى، هيئت، جبر، مقابله و جدل را از قرآن استخراج مى‌كردند.

براى مثال، از آيه شريفه‌ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ‌[١] ابراهيم‌ (ع) نقل مى‌كند: وقتى من بيمار شدم، او است كه شفا مى‌دهد؛ علم پزشكى را استخراج كردند[٢] و علم جبر را از حروف مقطعه اوايل سوره‌ها استفاده كردند[٣] و از آيه شريفه‌ إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها زمين لرزه سال ٧٠٢ هجرى قمرى را پيش‌بينى كردند.[٤]

روشن است كه اين نوع تفسير علمى، به تأويلات زياد در آيات قرآن، بدون رعايت قواعد ادبى، ظواهر و معانى لغوى آن‌ها منجر مى‌شود.

از همين رو بسيارى از مخالفان، تفسير علمى را نوعى تأويل و مجازگويى دانسته‌اند[٥] كه البته در اين قسم از تفسير علمى، اشكالات وارد است.

مرحوم علامه معرفت در اين مورد مى‌نويسند:

برخى را گمان بر آن است كه قرآن مشتمل بر تمامى اصول و مبانى علوم طبيعى و رياضى و فلكى و حتى رشته‌هاى صنعتى و اكتشافات علمى و غيره مى‌باشد.

سپس به پاسخ آن‌ها مى‌پردازد و با طرح پرسشى مى‌نويسد:

از كجا و چگونه همه علوم و صنايع و اكتشافات روز افزون از قرآن‌

[١] . شعراء، آيه ٨٠.

[٢] . ابوحامد غزالى، جواهر القرآن، ص ٢٧، فصل پنجم.

[٣] . التفسير و المفسّرون، ج ٢، ص ٤٨١، به نقل از ابن ابى الفضل مرسى.

[٤] . بدرالدين زركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ٢، صص ١٨٢- ١٨١.

[٥] . ر. ك: التفسير و المفسّرون، ج ٢، صص ٤٩٥- ٤٥٤.