معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٠٠ - سوم ديدگاه تفصيل در تفسير علمى

و ...) دارد كه به بعضى از اسرار وجود، اشاره مى‌كند؛ اما اين به نحو اجمالى و غامض بيان شده، به‌طورى كه علماى راسخ در علم، آن اشارات را درك مى‌كنند، چون در صدد بيان مطالب علمى نبوده، ولى در عين حال از درياى بى‌كران علم الهى سرچشمه گرفته است.

ايشان معتقدند قطعيات علوم و معارف بشرى براى فهم قرآن لازم است و اشاراتى علمى در قرآن هست كه بدون استفاده از علوم، فهم حقيقت آن‌ها ممكن نيست و مى‌نويسند:

مقصود ما تطبيق آيات قرآن كه داراى حقايق ثابت است بر نظريات علمى غيرثابت و متغير نيست، بلكه كوشش ما كشف حقايق و اسرار جهان است كه در آيات قرآن آمده است و در پرتو علم قطعى بشرى قابل دسترسى شده است. البته علومى كه تغيير و تبديل نمى‌پذيرد، مثل قانون جاذبه عمومى و ...[١]

استاد در جاى ديگر فرمودند:

قرآن قطعى است و علوم غير قطعى، بنابر اين بايد علوم بر قرآن تطبيق شود نه بالعكس. يعنى با توجّه به كشفيات علمى، ما از يك آيه مطلبى را مى‌فهميم اما اينكه بگوييم آيه حتماً اين مطلب را مى‌گويد نمى‌دانيم، بلكه اگر كسى نسبت قطعى دهد، تحميل است كه جايز نيست.[٢]

پس ايشان به‌طور واضح بين اسناد قطعى علوم تجربى، به قرآن و تفسير قرآن با علوم تجربى، به نحو احتمالى فرق مى‌گذارند، و نيز بين علوم تجربى قطعى و غيرقطعى در تفسير علمى فرق مى‌گذارند. از اين رو ايشان را در شمار قائلان به تفصيل در تفسير علمى ذكر كرديم. ايشان جلد ششم‌ التمهيد را به تفسير علمى و اعجاز علمى قرآن اختصاص داده‌اند و به‌طور مفصل اين مباحث را مطرح كرده‌اند.

٧. آيت‌اللَّه‌ سبحانى‌، ايشان از افراد معتدل در تفسير علمى محسوب مى‌شوند؛ چنان كه در مورد شرايط مفسّر مى‌فرمايند:

آگاهى از بينش‌هاى فلسفى و علمى كه مايه شكوفايى ذهن و سبب برداشت‌هاى ارزنده‌اى از قرآن مى‌گردد (از شرايط تفسير قرآن به معناى‌

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٦، صص ٦ و ١٣ به بعد.

[٢] . محمدعلى رضايى‌اصفهانى، درآمدى بر تفسير علمى قرآن، ص ٣٤٠.