در عرصه علوم قرآن تدوين يافته است. البته از مقدمه كتاب و برخى مصاحبه‌هاى مؤلف آن بر مى‌آيد كه عنوان‌ التمهيد، نه به‌عنوان مقدمه‌اى در علوم قرآن، بلكه به‌عنوان مقدمه‌اى بر تفسير الوسيط- تفسيرى كه استاد معرفت درصدد نگارش آن بوده است- تدوين يافته است.[١] از سويى ديگر، مباحث بس عميق و تا حدود زياد گسترده علوم قرآنى كه در شش جلد اين كتاب آمده، به هيچ وجه با اين عنوان كه اين كتاب مقدمه يا درآمدى بر علوم قرآن به حساب آيد، سازگار نمى‌باشد.

اين كتاب در شش جلد فراهم شده است. با اين حال استاد تأكيد داشت كه كتاب‌هاى‌ التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب‌، صيانة القرآن من التحريف‌، شبهات و ردود نيز به‌عنوان جلدهايى از كتاب‌ التمهيد جداگانه تدوين شده است. از اين جهت در نظر داشت مجموعه اين كتاب‌ها را به‌صورت يك موسوعه و تحت يك عنوان منتشر سازد. به‌ويژه آنكه مباحثى كه در اين سه كتاب اخير آمده، يعنى تاريخ تفسير و مفسران، اثبات تحريف‌ناپذيرى و پاسخ به شبهات در زمينه قرآن، همه جزو مباحث علوم قرآن به شمار مى‌روند.[٢]

استاد معرفت در كتاب‌ التمهيد مجموعاً هفت مبحث از مهم‌ترين مباحث كلان علوم قرآن كه خود حاوى مباحث مختلف خرد علوم قرآن است را مورد بررسى علمى قرار داده است كه عبارتند از: ١. وحى؛ ٢. نزول قرآن؛ ٣. تاريخ قرآن؛ ٤. مبحث قرائت‌ها؛ ٥. ناسخ و منسوخ؛ ٦. محكم و متشابه؛ ٧. اعجاز قرآن.

جلد اول به سه مبحث نخست اختصاص يافته است. در جلد دوم، دو

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٠. استاد معرفت در پايان نقد ديدگاه ابن تيميه و علامه طباطبايى چنين آورده است: هذا ... و لعلنا اوجزنا الكلام عن آيات تمسّكوا بها في المقام، لانا اجلنا البحث عن دلائلها الي مجال التفسير انّ‌شاء الله.( همان، ج ٣، ص ٣٤) اين امر حكايت از آن دارد كه ايشان در ميانه راه تدوين التمهيد از تكميل كار تفسير خود غافل نبوده است، هرچند متأسفانه اين ايده تحقق نيافت.

[٢] . مؤسسه فرهنگى التمهيد كه توسط فرزندان استاد اداره مى‌شود، بر اساس خواسته استاد، اين چند جلد كتاب را به صورت موسوعه علوم قرآنى منتشر كرده است.