معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٩٦ - سوم ديدگاه تفصيل در تفسير علمى

سپس به دو نوع تفسير و برداشت از آيات علمى قرآن مى‌پردازد و يك نوع را جايز و نوع ديگر را غير مجاز مى‌شمارد. براى نوع غير مجاز، انطباق تكامل با آيه‌ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ‌[١] را مثال مى‌زند كه ممكن است اين نظريه تغيير كند.

براى نوع جايز آن، آيه شريف‌ وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً[٢] را مثال مى‌زند كه براى هر چيزى مانند شكل زمين و فاصله آن از خورشيد، ماه، حجم خورشيد و ماه، سرعت حركت آن‌ها و نسبت‌هايى كه بين آن‌ها برقرار است، مقدار و تناسب دقيقى است كه نمى‌تواند تصادفى باشد و اين آيه را مى‌توان در مفهومش، توسعه داد و اشكالى ندارد.[٣]

٢. محمد مصطفى مراغى‌ (١٩٤٥- ١٨٨١ م) شيخ جامع الازهر و از علماى بزرگ مصر و سودان است.

ايشان از كسانى است كه دو موضع مختلف، نسبت به تفسير علمى داشته است.

در مقدمه‌اش بر كتاب‌ الاسلام و الطب الحديث‌، تأليف‌ عبدالعزيز اسماعيل‌، مى‌گويد:

من نمى‌خواهم بگويم كه قرآن كريم، همه علوم را به‌صورت كلى و تفصيلى در بر دارد، بلكه مى‌گويم كه قرآن اصول عام هر چيزى را كه معرفتش، براى انسان مهم است و عمل به آن، انسان را به درجه كمال جسمى و روحى مى‌رساند را، در بر دارد و درهاى علم را براى دانشمندان علوم مختلف، باز كرده تا بتوانند جزييات آن علوم را طبق پيشرفت زمان، براى مردمشان بيان كنند.

و نيز مى‌گويد:

برخى تأويل قرآن مى‌كنند براى (تطبيق با) نظريات علمى كه ثبات ندارد و اين خطر بزرگى براى قرآن است ... زيرا نظريات علمى كه ثابت نشده است، صحيح نيست قرآن را به آن‌ها، برگردانيم.

[١] . مؤمنون، آيه ١٢.

[٢] . فرقان، آيه ٢.

[٣] . ر. ك: فى ظلال القرآن، ج ١، صص ٢٦٣- ٢٦١.