معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٩٣ - دوم مخالفان تفسير علمى

طباطبايى‌ (ره) به تطبيق قرآن بر علوم تجربى خرده گرفتند و آن را رد كردند.[١]

دوم: مخالفان تفسير علمى‌

١. ابواسحاق شاطبى‌ (م ٧٩٠ ق) فقيه مالكى مذهب اندلسى (اسپانيايى) در كتاب‌ الموافقات‌ تفسير علمى را انكار مى‌كند و دلايل قائلان آن را رد مى‌كند و مى‌نويسد:

در زمان نزول قرآن، اعراب علومى داشتند، مانند: نجوم، علم اوقات نزول باران، علم طب، بلاغت، فصاحت، علم كهانت، رمل، جفر و ... اسلام و قرآن، اين علوم را به دو دسته تقسيم كرد: علومى كه صحيح بود تصديق كرد و بر آن‌ها مطالبى افزود و علومى كه باطل بود (مانند كهانت، رمل و ...) را باطل اعلام نمود و منافع و مضار هر دسته را اعلام كرد. سپس براى هر دسته، مثال‌هايى از قرآن مى‌آورد.[٢]

و بعد مى‌گويد:

بسيارى از مردم از حدّ خود تجاوز كرده، ادّعا مى‌كنند كه در قرآن، همه علوم گذشتگان و آيندگان وجود دارد، مانند: علوم طبيعى، هندسه، رياضى، منطق و علم حروف، ولى اين صحيح نيست؛ سپس براى ادعاى خود دليل مى‌آورد كه: از سلف صالح، كسى اين ادّعا را نكرده است و قرآن هم، براى بيان احكام تكاليف و احكام آخرت و مسايل جنبى آن آمده است.[٣]

پس از آن، دلايل قائلان به تفسير علمى را كه به آيات قرآن مانند: تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ،[٤] ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ[٥] استناد كرده‌اند، رد مى‌كند و مى‌گويد:

اين آيات مربوط به تعبّد و تكليف است و مراد از كتاب، در آيه دوم لوح محفوظ است و در مورد حروف فواتح سور. هم مى‌گويد: كه عدد جمل (حروف ابجد و تطبيق آن با آيات) اثبات نشده و اين از معارف اهل‌

[١] . ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٧.

[٢] . التفسير و المفسرون، ج ٢، ص ٤٥٨، به نقل از الموافقات، ج ٢، صص ٧٦- ٦٩( با تلخيص).

[٣] . همان، ص ٤٨٨( با تلخيص).

[٤] . نحل، آيه ٨٩.

[٥] . انعام، آيه ٣٨.